120-13780616 sierpnia 2018 r. na Rynku Zygmunta Augusta w Augustowie odbył się uroczysty apel, podczas którego wręczono sztandar Komendzie Powiatowej Policji w Augustowie. Miło jest donieść, iż po odczytaniu aktu nadania sztandaru gwóźdź honorowy wbiła ppor. Anna Urbanowska ps. „Lalka”, żołnierz Armii Krajowej, członek augustowskiego Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

120-137824fot. KPP w Augustowie

22 sierpnia 2018 | Zbigniew Kaszlej
75. rocznica pacyfikacji wsi Jasionowo
 

W odwecie za pomoc udzielaną partyzantom Armii Krajowej, 26 sierpnia 1943 r. żandarmi z Lipska i funkcjonariusze gestapo z Grodna otoczyli wieś Jasionowo i zapędzili wszystkich mieszkańców do zabudowań należących do Franciszka Sztukowskiego. Stamtąd wyprowadzali ich nad krawędź masowego grobu, wykopanego uprzednio przez mieszkańców sąsiednich wsi i zabijali strzałem w tył głowy. Kilkoro dzieci wrzucono do mogiły żywcem.
Ogółem zamordowano 58 osób (13 mężczyzn, 24 kobiety i 21 dzieci). Ocalało siedem osób ukrytych w stodołach i na strychach.
Po egzekucji dokonano grabieży mienia zamordowanych, rozbiórki i dewastacji zabudowań. Zniszczono całkowicie 15 budynków mieszkalnych i 32 gospodarcze.

W 75. rocznicę tych wydarzeń 26 sierpnia 2018 r. o godz. 12.00, przy zbiorowej mogile pomordowanych mieszkańców wsi Jasionowo, odprawiona zostanie uroczysta msza święta. Starosta Augustowski w celu umożliwienia udziału w uroczystościach mieszkańcom Augustowa i okolic zapewnia wszystkim chętnym przejazd autokarem do Jasionowa. Autokar zostanie podstawiony w niedzielę – 26 sierpnia br. o godz. 10.50 na dworcu PKS w Augustowie.

Towarzystwo Przyjaciół Lipska zaprasza wszystkich chętnych na IV Rajd Rowerowy pamięci zamordowanych przez Niemców mieszkańców Jasionowa. Więcej informacji: https://www.facebook.com/events/456586231386613/?active_tab=about
Jasionowo

9 sierpnia 2018 | Zbigniew Kaszlej
Zmarła Barbara Kondracka
 

Wystawa Batura 038Barbara Kondracka
(1959 – 2018)

Z wielkim żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Barbary Kondrackiej.
Od 1987 r. pracowała w Muzeum Ziemi Augustowskiej. Oprowadzała zarówno po ekspozycji działu etnograficznego, jak i po Muzeum Kanału Augustowskiego. Jeszcze kilka miesięcy temu młodzież po odwiedzeniu muzeum kanału chwaliła panią przewodnik za ciekawy i usystematyzowany przekaz wiedzy.
Wszyscy odwiedzający Muzeum Ziemi Augustowskiej mogli docenić i zapamiętać plastyczny talent Barbary Kondrackiej oglądając wiele wystaw przez nią zakomponowanych.

Mieliśmy zaszczyt znać i współpracować z Panią Basią od lat. Od 2002 r. stałą płaszczyzną wspólnych działań był konkurs „Historia utrwalona na starej fotografii”. Od pierwszej edycji po ostatnią – szesnastą – była niezawodnym jurorem, pomagała też planować i uczestniczyła we wszystkich objazdach historycznych towarzyszących konkursowi.
Pani Basia była współautorką kilku wystaw  pokonkursowych oraz innych, tworzonych na potrzeby sesji Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie.
Nigdy nie odmówiła nam pomocy, pozostanie w naszej pamięci jako osoba zawsze życzliwa, konkretna, dobrze zorganizowana, konstruktywna. Współpraca przy organizacji wspólnych przedsięwzięć przerodziła się w serdeczną zażyłość. Będzie nam Jej bardzo brakowało.
Niech odpoczywa w Panu!

Danuta i Zbigniew Kaszlejowie
fot. Zbigniew Kaszlej

 

W niedzielę, 15 lipca 2018 r. braliśmy udział w uroczystości upamiętniającej bolesną, już 73. rocznicę przeprowadzenia przez Sowietów Obławy Augustowskiej.
O godz. 12.00 w kościele p.w. św. Anny w Gibach miała miejsce uroczysta msza święta. Koncelebrze przewodniczył i homilię wygłosił bp ełcki Jerzy Mazur.
Kolejna część uroczystości odbyła się na tzw. gibiańskiej golgocie, gdzie po okolicznościowych przemówieniach miał miejsce apel poległych i salwa honorowa. Uroczystość zakończyło składanie kwiatów i zniczy.
Augustowskie struktury Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie reprezentowali: Zbigniew Kaszlej – prezes ŚZŻAK koło w Augustowie oraz Anna Urbanowska, Marianna Zambrzycka i Danuta Kaszlej. Razem z nami znicze ofiarom Obławy Augustowskiej zapaliła płk Weronika Sebastianowicz – prezes Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej na Białorusi.
Dzień wcześniej, 14 lipca br. wraz z płk Weroniką Sebastianowicz, prof. Józefem Kuncem i motocyklistami z „Jazdy Ducha” oddaliśmy hołd zamordowanym przez Sowietów w lipcu 1945 r. w miejscach, gdzie byli więzieni i torturowani. Jak co roku odwiedziliśmy je w ramach Rajdu Śladami Obławy Augustowskiej.
Danuta Kaszlej

Fotoreportaż Zbigniewa Kaszleja

 

 

Modlitwa, prawda, pamięć, doprowadzenie do pochówku zamordowanych przez sowietów w lipcu 1945 r. – to nasz narodowy obowiązek wobec Ofiar Obławy Augustowskiej. Wciąż nie wiemy, gdzie są ich doły śmierci. Nie znamy też pełnej listy ofiar.
12 lipca br. w augustowskiej bazylice „zawołaliśmy Ich po imieniu”, jak nakazywał Zbigniew Herbert. Bo masowa zbrodnia ma indywidualne twarze.
W imieniu organizatorów dziękujemy wszystkim, którzy zaangażowali się w augustowskie uroczystości.

"Przywróćmy Im imiona i twarze" - II publiczne odczytywanie imion i nazwisk Ofiar Obławy Augustowskiej

„Przywróćmy Im imiona i twarze” – II publiczne odczytywanie imion i nazwisk Ofiar Obławy Augustowskiej

Dziękujemy mediom za relacjonowanie augustowskich obchodów – razem budujemy pamięć.
Relacja w Obiektywie TVP3
Relacja w ogólnopolskich „Wiadomościach” (od minuty: 21.55 )


Fotoreportaż Piotra Kierkli ze złożenia kwiatów pod augustowską siedzibą Urzędu Bezpieczeństwa, gdzie w lipcu 1945 r. więziono zatrzymanych w Obławie Augustowskiej:

Po mszy św., sprawowanej w intencji Ofiar Obławy Augustowskiej i ich rodzin przez ks. Wojciecha Jabłońskiego, odbyło się II publiczne odczytanie nazwisk porwanych przez sowietów i zamordowanych mieszkańców naszego regionu oraz koncert wiolonczelowy „Historia Polski muzyką opowiedziana”
Fotoreportaż Marty Smolińskiej:

W imieniu organizatorów
Danuta Kaszlej

 

 

Plakat Obława 12.07. 2018 r. jpg

Serdecznie zapraszamy 12 lipca 2018 r. (czwartek) na godz. 18.00 do Bazyliki Mniejszej Najświętszego Serca Jezusowego w Augustowie na mszę świętą  w intencji Ofiar Obławy Augustowskiej i Ich Rodzin.

Po zakończeniu mszy św., przed godz. 19.00, zachęcamy do udziału w II publicznym odczytaniu nazwisk naszych przodków, zamordowanych przez Sowietów w lipcu 1945 r.: „Przywróćmy Im imiona i twarze”.
Ta idea „zawołania każdego po imieniu” zgromadziła rok temu w centrum naszego miasta, na Rynku Zygmunta Augusta, bardzo wielu mieszkańców Augustowa i regionu oraz turystów. Imiona i nazwiska Ofiar Obławy Augustowskiej odczytywali wtedy członkowie ich rodzin, osoby z pokolenia jeszcze pamiętającego dramatyczny lipiec 1945 r., w tym AK-owcy i również ludzie młodzi, dzieci – bo pamięć trzeba przenieść na następne pokolenia. Na nie spada obowiązek wyjaśnienia zbrodni sprzed 73 lat.

12 lipca, w rocznicę rozpoczęcia pacyfikacji, powtórzmy ten nasz augustowski, oddolny „apel pomordowanych”. W Bazylice Mniejszej NSJ każdy będzie mógł podejść do mikrofonu i odczytać nazwiska ofiar największej zbrodni na Polakach po II wojnie światowej.

Po zakończeniu apelu pamięci wystąpi ponad 60 uczestników VI Warsztatów Wiolonczelowych, którzy – wraz ze swoimi profesorami – przygotowali i wykonają koncert „Historia Polski muzyką opowiedziana – na orkiestrę wiolonczelową”

Jak co roku, w trzecią niedzielę lipca, odbędą się również obchody rocznicy Obławy Augustowskiej w Gibach. 15 lipca br. o godz. 12.00 odprawiona zostanie uroczysta msza święta w kościele pw. św. Anny. O godz. 13.30 przewidziany jest przemarsz na Górę Krzyży, gdzie nastąpi oddanie hołdu Ofiarom Obławy Augustowskiej „w słowie, zniczach i pieśni”. Organizatorzy gibiańskich obchodów proszą, by w tym roku nie kwiaty, a znicze były wyrazem naszej pamięci.
Starosta Augustowski zapewnia autokar, którym kombatanci, poczty sztandarowe szkół oraz zainteresowane osoby mogą dojechać na uroczystości do Gib. Odjazd autokaru 15 lipca 2018 r. o godz. 10.45 z dworca PKS w Augustowie.

Oddajmy wspólnie hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej i nie ustawajmy w wołaniu o jej wyjaśnienie.

2 lipca 2018 | Zbigniew Kaszlej
Pomnik Ofiar Obławy Augustowskiej w Suwałkach
 

WP_20180617_13_18_22_ProW niedzielę 17 czerwca 2018 r. uczestniczyliśmy w uroczystości odsłonięciu pomnika powstałego w Suwałkach w hołdzie ofiarom Obławy Augustowskiej z lipca 1945 roku. Monument ustawiony jest na rondzie u zbiegu ulic Armii Krajowej i Mikołaja Reja i przedstawia złożone do modlitwy dłonie, oplecione drutem kolczastym, wznoszące znak Polski Walczącej.

Uroczystości rozpoczęła msza święta w kościele pw. Bożego Ciała, której przewodniczył arcybiskup metropolita gdański Sławoj Leszek Głódź. We mszy świętej i uroczystym odsłonięciu pomnika licznie uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, kompanie reprezentacyjne służb mundurowych i wojska, poczty sztandarowe szkół i mieszkańcy Suwalszczyzny.

Inicjatorem budowy pomnika był Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 roku.

fot. Zbigniew Kaszlej

 

Poprosiliśmy młodzież o przyjrzenie się, poprzez obiektyw aparatu fotograficznego, naszym narodowym symbolom i stosunkowi Polaków do nich. Byliśmy bardzo ciekawi, jak symbole te funkcjonują w przestrzeni publicznej. Czy kogoś obchodzą, jakie wywołują emocje, czy wzruszają, budzą dumę z polskości, czy są otoczone szacunkiem, czy łączą? Gdzie, w jaki sposób, z jaką intensywnością są eksponowane?

Po zapoznaniu się z pracami zgłoszonymi w VII edycji  konkursu fotograficznego „MOJA BIAŁO-CZERWONA” komisja powołana do rozstrzygnięcia konkursu przyznała:

– I nagrodę  – Michałowi Wasilewskiemu, uczniowi II Liceum Ogólnokształcącego w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie (tytuł pracy: „W służbie biało-czerwonej”)
a b

fot. Michał Wasilewski

Równorzędną I nagrodę otrzymały: Amelii Ziętek, Natalii Sztabińskiej, Aleksandrze Danilczyk i Martynie Chlebus, uczennice Gimnazjum nr 4 Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Augustowie.

SONY DSC

Wyróżnienia przyznano:
– Marlenie Prostko
uczennicy Gimnazjum w Szkole Podstawowej w Bargłowie Kościelnym (tytuł pracy: „Wolność kocham i rozumiem”) i Wiesławie Turowskiej
uczennicy Gimnazjum im. Zygmunta Augusta w Janówce.

Nagrody i dyplomy trafiły do rąk wyróżnionych uczniów w czasie uroczystości zakończenia roku szkolnego w ich macierzystych szkołach.

Gratulujemy nagrodzonym!

Organizatorami konkursu byli: Starosta Augustowski i Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie.

17 czerwca 2018 | Zbigniew Kaszlej
Wystawa „Ojcowie Niepodległości” w Augustowie
 

W czwartek, 14 czerwca 2018 r. na Rynku Zygmunta Augusta w Augustowie miało miejsce otwarcie wystawy plenerowej  „Ojcowie Niepodległości” zorganizowane przez białostocki Oddział Instytutu Pamięci Narodowej i Augustowskie Placówki Kultury. Na kilkunastu wielkoformatowych planszach zaprezentowane zostały osoby Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Wincentego Witosa, Wojciecha Korfantego oraz Ignacego Daszyńskiego. Plansze prezentują proces odbudowy państwowości, zawierają także duży wybór archiwalnych fotografii, przedruki pierwszych stron Monitora Polskiego z pierwszych dni niepodległości. W otwarciu wystawy uczestniczyły władze miasta i powiatu w osobach Burmistrza Wojciecha Walulika, Jarosława Szlaszyńskiego – Starosty Augustowskiego, Katarzyny Beaty Sturgulewskiej – Wicestarosty.
Otwarciu wystawy towarzyszyła konferencja podczas której pracownicy Oddziału IPN w Białymstoku: dr Waldemar Wilczewski, dr Łukasz  Lubicz – Łapiński i dr Paweł Warot (referat odczytała Magda Dzienis – Todorczuk) przedstawili referaty prezentujące sylwetki najważniejszych osób, dzięki którym Polska odzyskała niepodległość.
Zapraszamy do obejrzenia wystawy, bowiem prezentowana będzie w Augustowie jeszcze tylko około dwóch tygodni.

fot. Zbigniew Kaszlej

 

Podniosła uroczystość wręczenia wysokich odznaczeń państwowych żołnierzom Armii Krajowej, Armii Krajowej Obywateli i Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” odbyła się w siedzibie Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie 15 czerwca 2018 r. Spośród aż trzynastu odznaczonych tylko jeden dożył tej zaszczytnej chwili. Ordery przyznane pośmiertnie żołnierzom konspiracji walczącym o niepodległą ojczyznę na ziemi augustowskiej i suwalskiej odebrali członkowie ich rodzin.

„Dzisiaj Polska spłaca swój dług wobec żołnierzy AK, AKO i WiN, którzy walczyli przeciwko dwóm wrogom. Wiem, że dzieje się to zbyt późno. W wyniku tragicznych wyroków historii, zniewolenia komunistycznego, ale także zaniedbań władz suwerennej Polski dokonuje się to dopiero dzisiaj, gdy niemal wszyscy odeszli już do Pana. Wierzę jednak głęboko, że polegli, pomordowani i zmarli bohaterowie, którzy pełnią wieczną wartę u stóp Najwyższego spoglądają dziś na nas i mówią: „Z krwi naszej wylanej i z mogił naszych powstała Niepodległa”, która pamięta o swoich dzieciach. Dzisiejszy dzień jest tego niezbitym dowodem” – powiedział podczas uroczystości Dariusz Gwizdała – zastępca szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego, który wręczył odznaczenia w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Zbyt późno ….

Radości z należnego docenienia żołnierzy Armii Krajowej i poakowskiego, antykomunistycznego podziemia towarzyszyła bolesna świadomość, że aż dwunastu patriotów  otrzymuje ordery pośmiertnie. Dlaczego?

Część z nich poległa w walce bądź została zamordowana. Prezentując sylwetki odznaczonych podawaliśmy kolejno: zamordowany w Obławie Augustowskiej, zastrzelony w czerwcu 1946 r., skazany na karę śmierci -wyrok wykonano we wrześniu 1946 r., zabity w czerwcu 1951 r., rozerwał się granatem w kwietniu 1952 r. osaczony przez grupę operacyjną Urzędu Bezpieczeństwa i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Sześcioro uhonorowanych, pomimo więzienia i innych represji, doczekało wolnej Polski, ale już odeszli na wieczną wartę – w ich przypadku państwo polskie spóźniło się.

Jednak uroczystość w dniu 15 czerwca br. była ważnym momentem satysfakcji dla rodzin odznaczonych, które również płaciły wysoką cenę za wolnościową postawę swych bliskich. Przedstawiciele rodzin przybyli na ceremonię do Augustowa z różnych stron Polski. Zadbaliśmy o przedstawienie zasług ich bliskich w imię sprawiedliwości oddanej Niezłomnym i ku nauce dla młodszych pokoleń.

Polska spłaca swój dług wobec żołnierzy AK, AKO i WiN

Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, otrzymał  Jan Kulesza, ps. „Czarny”, „Junak”, który jako jedyny odebrał odznaczenie osobiście. Pan Jan, mający dziś 97 lat żołnierz Obwodu Suwałki AK, w 1951 r. otrzymał wyrok 8 lat więzienia za wspieranie oddziałów antykomunistycznego podziemia. Wręczając order minister Gwizdała powiedział: „W imieniu własnym, ale przede wszystkim Prezydenta RP i zwierzchnika sił zbrojnych oddaję hołd i chylę czoło przed Janem Kuleszą. Pański patriotyzm, ofiarna walka i męstwo są i niezmiennie pozostaną dla nas najpiękniejszym wzorem, z którego młodsi będą czerpać siły w służbie niepodległej Ojczyźnie”

Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, odznaczono pośmiertnie mjr. Stanisława Malesińskiego i sierż. Władysława Stefanowskiego. Obydwaj bronili Polski w wojnie 1939 r. a po powrocie w rodzinne strony zaangażowali się w konspirację, walcząc z obydwoma wrogami – Niemcami i Sowietami i zapłacili za to cenę najwyższą. Łączy ich też to, że byli otoczeni szacunkiem podkomendnych i miejscowej ludności. Przywołajmy choć najistotniejsze informacje o nich:

Stanisław Malesiński, ps. „Lew”, „Tadeusz” od 1941 r. pełnił funkcje dowódcze w strukturach ZWZ – AK – AKO Okręgu Białystok a  od stycznia 1946 r. objął obowiązki prezesa Obwodu Suwalsko-Augustowskiego WiN. Przywrócił on dyscyplinę i na nowo zorganizował struktury podziemia, rozbitego na tym terenie w lipcu 1945 r. w wyniku sowieckiej pacyfikacji, nazwanej Obławą Augustowską. Został skrytobójczo zamordowany w czerwcu 1946 r., gdy próbował nawiązać łączność z okręgiem, zerwaną wiosną 1946 r. na skutek aresztowań  i rozbicia w ich wyniku Komendy Obwodu Augustowsko-Suwalskiego WiN.

Władysław Stefanowski, ps. „Grom” był od marca 1942 r. żołnierzem Obwodu Augustów AK, za co jesienią 1943 r. aresztowali go Niemcy. Zdołał uciec i dołączył do oddziału partyzanckiego. Został dwukrotnie raniony w akcji odwetowej na niemiecką żandarmerię. W  kwietniu 1945 r. mianowano go dowódcą najliczniejszego oddziału Obwodu Augustów AKO. W czasie Obławy Augustowskiej, zagrożony okrążeniem przez wojska sowieckie, podjął nieudaną próbę przebicia się w rejonie jeziora Brożane. 15 lipca 1945 r. został ujęty razem z 57. partyzantami i podzielił los innych ofiar Obławy Augustowskiej, zamordowanych przez kontrwywiad wojskowy ZSRS „Smiersz” w do dziś nieznanym miejscu.

Za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski pośmiertnie odznaczeni zostali: Piotr Burdyn, Eugeniusz Gołębiowski, Marian Piekarski, Jan Sadowski, Stanisław Siedlecki i Edward Wawiórko.

Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski pośmiertnie odznaczeni zostali: Czesław Ignacy Cudnowski, Jan Kotarski, Zofia Wysocka i Leonarda Żabicka. Biogram każdej z uhonorowanych osób zasługuje na uwagę, niektóre są gotowym scenariuszem na powieść czy film.

Realizowali akowski etos po rozwiązaniu Armii Krajowej

W grupie odznaczonych znajdujemy dowódców, żołnierzy i łączników oddziałów partyzanckich walczących z Niemcami i ZSRS, a po 1945 r. – z komunistycznym aparatem represji w grupach samoobrony, trwających w Puszczy Augustowskiej aż do jesieni 1954 r.

Poza Piotrem Burdynem (żołnierzem WiN, dowódcą oddziału rozbitego w 1952 r.) każdy z nich walkę o wolną Polskę rozpoczynał w szeregach AK, wszyscy prowadzili ją nadal w AKO i WiN, które na ziemi augustowsko – suwalskiej były ideową i personalną kontynuacją AK. Wszyscy doświadczyli więzienia lub innych form represji połączonych z uporczywym zmuszaniem do współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa. Jeśli jej nie podjęli, bo nie godzili się na donoszenie na swych przyjaciół, współtowarzyszy walki o niepodległość, to w komunistycznej Polsce nie było dla nich miejsca. W ubeckich katowniach i w więzieniach tracili życie lub zdrowie. Ci, którzy chcieli tego uniknąć zostali zepchnięci do podziemia, „skazana na las”. To często było jedyne wyjście a nie wybór – w leśnych oddziałach bardziej mogli liczyć na godną śmierć w walce niż na przetrwanie. Niektórzy próbowali ukryć się zmieniając nazwisko i wyjeżdżając w strony odległe od rodzinnych. Udało się to nielicznym.

Prześledzenie losów żołnierzy AK-AKO-WiN ziemi augustowskiej i suwalskiej pokazuje dobitnie, jakim nieporozumieniem jest – zdarzające się niestety – oddzielanie i przeciwstawianie AK-owców i żołnierzy określanych „Wyklętymi”. Zdecydowana większość „Wyklętych” to AK-owcy i nie wolno odcinać działaczy antykomunistycznego podziemia od ich akowskich korzeni. Oddając hołd „Żołnierzom Wyklętym” oddajemy hołd żołnierzom AK.         

Za wierność ideałom wyrażonym w akowskiej przysiędze, za walkę o ocalenia godności, oni i ich rodziny zapłacili cenę, którą młodszym pokoleniom trudno pojąć, ale obowiązkiem jest znać i szanować.     

By etos Armii Krajowej był dziś kontynuowany

Podczas uroczystości wręczenia Orderów Odrodzenia Polski obok siebie stanęły sztandary augustowskiego Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz sztandar II Liceum Ogólnokształcącego w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie, czyli szkoły, która jest bazą działań Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie. Współpraca tych trzech środowisk trwa od kilkunastu lat, owocując szeregiem wspólnych przedsięwzięć i – co najważniejsze – autentyczną więzią. W ostatnich latach, na prośbę AK-owców, również asystę sztandaru koła ŚZŻAK stanowią dumni z tego licealiści.

Klamrą spinającą całość uroczystości był występ młodzieży: część oficjalną poprzedziło brawurowe wykonanie utworu „Panie generale” (z albumu „Panny Wyklęte) przez kwartet utalentowanych uczennic II LO a zwieńczyło ceremonię „Przesłanie Pana Cogito” Zbigniewa Herberta. Młodzież wzięła udział w przygotowaniu wydarzenia oraz wypełniła aulę augustowskiego II LO wsłuchując się w to, kogo i dlaczego honoruje państwo polskie.
Taki był zamysł organizatorów, bowiem to Ci młodzi ludzie tworzą teraz zmianę w sztafecie pokoleń zabiegających o dobro ojczyzny. Rozumienie wartości składających się na polskie dziedzictwo będzie warunkowało ich postawy i wybory, a więc przyszłość Polski.

Z tych powodów Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie od 12 lat dba o to, by młodzież poznawała etos Armii Krajowej i trudne losy mieszkańców tej ziemi poprzez bezpośredni kontakt z uczestnikami niepodległościowej konspiracji, ich rodzinami i z liczną na Augustowszczyźnie społecznością Sybiraków. To odchodzące już pokolenie, które swój patriotyzm sprawdzało pracując, walcząc i ginąc dla Polski jest wiarygodne dla młodych, bardzo wyczulonych na prawdę. Wspólne staramy się, by poznać, zrozumieć i utrwalić ich dokonania a poprzez to również ważną część najnowszej historii Polski. Takie działania mają moc łączenia pokoleń i dają nadzieję na budowania polskiej wspólnoty, opartej na służbie ojczyźnie i uniwersalnych wartościach wpisanych w etos AK.

Na uroczystość, poza bohaterami wydarzenia odbierającymi ordery Odrodzenia Polski,  przybyli reprezentanci środowiska kombatanckiego, duchowieństwa i władz samorządowych z burmistrzem, wicestarostą i radnymi.

Wnioski o odznaczenia zostały napisane w oparciu o biogramy opracowane przez Zbigniewa Kaszleja, historyka, prezesa koła Augustów Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, który prowadził uroczystość oraz przez Bartłomieja Rychlewskiego, badacza antykomunistycznego podziemia, pracownika Kancelarii Prezydenta RP. Dziękuję za współpracę przy organizacji uroczystości pracownikowi Biura Bezpieczeństwa Narodowego  Michałowi Wołłejce.

Organizatorem uroczystości było Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, ŚZŻAK koło w Augustowie, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie przy współpracy z II Liceum Ogólnokształcącym w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie.

Danuta Kaszlej
Prezes Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie

Krótkie biografie odznaczonych (poza kawalerami Krzyża Komandorskiego OOP o których informuje artykuł)

Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski odznaczeni zostali:

Piotr Burdyn (ps. „Edward”, „Kabel”, „Mroźny”, „Poręba”) – żołnierz Obwodu Augustowsko-Suwalskiego Zrzeszenia WiN. Ujawnił swoją działalność w kwietniu 1947 r., jednak zamiast amnestii spotkały go prześladowania i zmuszanie do współpracy z UB. W maju 1949 r. wraz z Janem Sadowskim stworzył oddział, przez który do momentu rozbicia w 1952 r. przewinęło się ok. 40 osób. Zginął rozrywając się granatem 10 kwietnia 1952 r. osaczony przez grupę operacyjną UB i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Eugeniusz Gołębiowski (ps. „Gabryś”, „Gołąbek”) – żołnierz AK, AKO i WiN. Członek oddziałów partyzanckich operujących w Puszczy Augustowskiej. Ujawnił się w 1947 r., lecz zagrożony aresztowaniem ukrywał się od 1949 r. Aresztowany w grudniu 1952 r. wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku skazany na karę śmierci złagodzoną do 10 lat pozbawienia wolności.

Jan Sadowski  (ps. „Blady”, „Jędrycki”, „Komar”) – żołnierz Obwodu Suwałki AK, następnie Obwodu Augustowsko-Suwalskiego Zrzeszenia WiN. Ujawnił swoją działalność w kwietniu 1947 r. By uniknąć aresztowania w maju 1949 r. stworzył z Piotrem Burdynem oddział, którego został dowódcą. Oddział ten przez trzy lata wiązał siły UB powiatów augustowskiego, suwalskiego, oleckiego, gołdapskiego i węgorzewskiego. Zginął zastrzelony najprawdopodobniej 21 czerwca 1951 r. we wsi Surminy w powiecie węgorzewskim.

Stanisław Siedlecki (ps. „Wierny”, „Klon”) – żołnierz Obwodu Augustów AK, AKO i WiN. Dowódca oddziału partyzanckiego, który działał na terenie powiatu augustowskiego do zbiorowego ujawnienia 25 kwietnia 1947 r. Po ujawnieniu wyjechał na ziemie odzyskane w okolice Kętrzyna, gdzie mieszkał do śmierci.

Edward Wawiórko (ps. „Lemiesz”, „Skiba”) – w wojnie 1939 r. walczył w obronie Lwowa. Żołnierz Obwodu Augustów AK. Dowódca kompanii, a jednocześnie od maja 1945 r. dowódca oddziału partyzanckiego AKO. W lipcu 1945 r. wyprowadził wraz z komendą obwodu oddział z terenu zagrożonego Obławą Augustowską. Pomimo ujawnienia się na mocy amnestii z 1947 r. był represjonowany.

Marian Piekarski (ps. „Ryś”) – rodzina odbierze order w innym miejscu i czasie.

Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski odznaczeni zostali:

Jan Kulesza (ps. „Czarny”, „Junak”) – żołnierz Obwodu Suwałki AK, następnie współpracownik WiN. Wielokrotnie udzielał pomocy partyzantom antykomunistycznego podziemia w postaci wyżywienia, informacji o ruchach aparatu represji w terenie i o osobach podejrzanych o współpracę z UB. Aresztowany we wrześniu 1951 r. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Białymstoku skazany na 8 lat więzienia. Zwolniony w lipcu 1954 r.

Czesław Ignacy Cudnowski (ps. „Konar”) – żołnierz Obwodu Augustów AK. Był łącznikiem rejonu Bargłów. Jego cała rodzina należała do AK,  z tego powodu zamordowano jego ojca i brata.

Jan Kotarski – żołnierz Obwodu Augustów AK w drużynie Pruska Mała, placówka Biernatki. Był członkiem oddziału partyzanckiego komendanta obwodu – Bronisława Jasińskiego. W czasie akcji „Burza” w lipcu 1944 r. uczestniczył m.in. w potyczce z Niemcami koło Balinki na trasie Augustów-Grodno, podczas której spalono kilka samochodów niemieckich.

Zofia Wysocka (ps. „Zosieńka) – żołnierz Obwodu Augustów AK, placówka Netta. Już w 1940 r. pracowała jako sanitariuszka lecząc rany partyzantom z pierwszych grup samoobrony przed Sowietami. W październiku 1940 r. aresztowana przez NKWD. Do 22 czerwca 1941 r. przebywała w więzieniu śledczym w Augustowie. Podczas okupacji niemieckiej w zabudowaniach Z. Wysockiej wybudowano schron, w którym przebywał sztab Obwodu Augustów AK. Od 1943 r. pełniła funkcję sekretarza komendanta Obwodu AK Augustów. W 1945 r. ze względu na prześladowania ze strony UB rodzina Wysockich zmuszona była opuścić Nettę. Do 1957 r. ukrywali się w województwie krakowskim.

Leonarda Żabicka (ps. „Jaskółka”, „Cicha”) – żołnierz Obwodu Grodno Lewy Niemen AK, drużyna Bartniki, placówka Hołynka. Jej rodzinne gospodarstwo wykorzystywane było, jako punkt kontaktowy dla oddziałów leśnych i siatki terenowej. Była łączniczką w grupie organizującej przerzuty żołnierzy podziemia. W grudniu 1945 r. została aresztowana przez UB w Augustowie. Do kwietnia 1946 r. była więziona i poddana niezwykle brutalnemu śledztwu w augustowskiej siedzibie PUBP – tzw. Domu Turka.

Dziękujemy regionalnym mediom za towarzyszenie wydarzeniu:

Zapowiedź wydarzenia w Radio Białystok

Relacja z wręczenia Orderów Odrodzenia Polski – Radio Białystok