W świadomości historycznej Augustowa i powiatu nie funkcjonuje przeprowadzona przez Niemców 1 lipca 1944 r. „obława” we wsi Rutki Stare i Rutki Nowe. Aresztowano wtedy mężczyzn, a także starszych chłopców. Po przesłuchaniach, które miały miejsce w Johannesburgu (Pisz) niektórzy wrócili. Zatrzymanych wywieziono do obozów koncentracyjnych, bądź na roboty przymusowe, skąd wrócili nieliczni.

Wg Małgorzaty Bielang, byłej dyrektorki Szkoły Podstawowej w Rutkach, która fakt takiej obławy odkryła i opisała, najprawdopodobniej przeprowadzona ona została w odwecie za działalność zbrojnego podziemia.

Wg Czesława Głębockiego, jednego z zatrzymanych, przyczyną obławy na Rutki i w tym samym dniu na inne okoliczne wsie, np. Kukowo, Reszki, było przybycie do niemieckiego majątku  w Reszkach grupy „prawdziwych partyzantów”, którzy zabrali niemieckiemu gospodarzowi świnie i inne rzeczy.

Lista mieszkańców Rutek zamordowanych, a także aresztowanych 1 lipca 1944 r., bądź represjonowanych w związku z tą obławą, sporządzona na podstawie pracy Małgorzaty Bielang: Wsie Rutki Stare i Rutki Nowe do 1999 roku, Olecko, czerwiec 2006 rok, uzupełniona przez Zbigniewa Kaszleja i zaktualizowana wg informacji zamieszczonych na portalu www.straty.pl:

  1. Bagiński Jan, ur. 8.09.1909 r.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r. nr 44645, najprawdopodobniej zginął w obozie.
  2. Chmielewski Stanisław, ur. 13.10.1900 r., Rutki Nowe, s. Michaela.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r., nr 44655, pobyt w szpitalu 10.10.1944 r.
  3. Danowski Jan, zam. Rutki Stare, zginął w egzekucji. Żandarmi rozstrzelali Danowskiego 26.07.1944 r. w Rutkach Nowych? Zwłoki pochowano na cmentarzu w Biernatkach? Wg Małgorzaty Bielang zginął w czasie ucieczki.
  4. Duba Adolf, ur. 18.05.1905 r. Rutki Nowe, s. Antoniego.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r., nr. 44665, gdzie zmarł.
  5. Duba Antoni, ur. 26.05.1903 r., Rutki Nowe. Aresztowany 1.07.1944 r. w Rutkach, obóz koncentracyjny: Stutthof Allenstein od 15.07.1944 r., nr 44636, Natzweiler od 29.09.1944 r., nr 41236, zamordowany 15.10.1944 r. Osoba Antoniego Duby nie jest cytowana w pracy M. Bielang. Na starym cmentarzu w Bargłowie Kościelnym znajduje się grób Antoniego Duby z informacją o pobycie w obozie koncentracyjnym. Dane dot. Antoniego Duby uzupełnione zostały na podstawie portalu www.straty.pl.
  6. Duba Edward, ur. 10.07.1927 r., Rutki Nowe, s. Teofila.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r. nr 44664, zginął 12.01.1945 r.
  7. Duba Stanisław, ur. 1.01.1925 r., Rutki Nowe.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r., od 29.11.1944 r. Buchenwald, nr 66102.
  8. Ejzel Franciszek, ur. 10.01.1895 r., Rutki Nowe.
    Aresztowany 1.07.1944 r., od 15.07.1944 r. w obozie koncentracyjnym Stutthof, nr 44657, a od 29.09.1944 r. w obozie Natzweiler. Najprawdopodobniej zginął w obozie.
  9. Głębocki Czesław, ur. 26.02.1920 r., s. Franciszka i Marianny.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof w latach 1944 – 1945.
  10. Kruszko Zygmunt, ur. 11.11.1926 r., Rutki Stare.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r., nr 44650, Natzweiler od 29.09.1944 r., nr 41523, zginął 9.02.1945 r.
  11. Kuźma Szczepan, ur. 30.12.1923 r.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof.
  12. Naumowicz Antoni, ur. 12.04.1915 r., Rutki Nowe, s. Zygmunta i Stanisławy, zmarł 9.04.2007 r.
    Aresztowany 1.07.1944 r. Obóz koncentracyjny Stutthof w latach 1944-45
  13. Prawdzik Leon, ur. 10.02.1919 r., Rutki Nowe, stolarz.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Dachau, nr 120984, zginął 22.02.1945 r.
  14. Rybicki Jan, ur. 15.10.1925 r., Rutki Nowe.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny Stutthof od 15.07.1944 r. nr 44646.
  15. Rybicki Stanisław, ur. 24.11.1917 r., Rutki Nowe, s. Jana i Marianny.
    Aresztowany 1.07.1944 r., obóz koncentracyjny od 1.08.1944 r., zwolniony 1.03.1945 r.
  16. Szejda Edward, ur. 28.01.1928 r., Rutki Nowe, s. Stanisława i Władysławy, zmarł 1.12.2008 r.
    Aresztowany 1.07.1944 r. zabrany wraz z ojcem na przesłuchanie do Johannesburga (Pisza), skąd wrócił po kilku dniach do domu.
    Wg www.straty.pl robotnik przymusowy Friedland (Bartenstein) w okresie sierpień 1944 r. – kwiecień 1945 r.
    Wg M. Bielang wzięty przez Niemców do kopania okopów, w ten sposób dotarł aż pod Gdańsk. Został ranny w głowę, przewieziony w okolice Stutthofu, a z końcem kwietnia na Hel. Do domu powrócił pod koniec maja 1945 r.
  17. Szejda Franciszek, ur. 4.10.1925 r. Rutki Nowe, s. Stanisława i Władysławy, zmarł 23.11.1999 r.
    Robotnik przymusowy, zatrudniony w Prawdziskach (sierpień 1944 – marzec 1945 r.).
    Wg M. Bielang wzięty przez Niemców do kopania okopów, w ten sposób dotarł aż pod Gdańsk. Został ranny w plecy, przewieziony w okolice Stutthofu, a z końcem kwietnia na Hel. Do domu powrócił pod koniec maja 1945 r.
  18. Szejda Stanisław, ojciec Edwarda i Franciszka. Aresztowany 1.07.1944 r., najprawdopodobniej zwolniony, gdyż jak linia frontu przesunęła się do Rutek, wzięty przez Niemców do kopania okopów. Wtedy na prośbę ciężarnej żony zwolniony.
  19. Wysocki Stanisław Witold, ur. 18.05.1925 r., Rutki Nowe, s. Bronisława i Marianny, zmarł 8.03.2000 r.
    Sołtys wsi Rutki Nowe, aresztowany 1.07.1944 r., do 1.04.1945 r. przebywał w obozie koncentracyjnym Stutthof. 

Inne osoby represjonowane w czasie obławy:

  1. Jan Turowski z Rutek Nowych został podczas obławy postrzelony w nogę, którą później amputowano.
  2. Wśród aresztowanych wymienia się Jana Kruszko, który nie wiadomo, czy był na robotach przymusowych, czy był w obozie koncentracyjnym.
  3. Portal www.straty.pl wymienia Bagińskiego Edwarda, ur. 3.02.1943 r., Rutki Nowe, s. Jana i Marianny podając, że jest to dziecko deportowane od stycznia 1945 r.

Zwracam się tutaj z apelem do rodzin osoby zamordowanej, bądź aresztowanych 1.07.1944 r. w Rutkach Starych i Nowych, a także osób posiadających dane uzupełniające bądź weryfikujące zamieszczone powyżej biogramy o kontakt.

Zbigniew Kaszlej
tel. 501 298 534 

12 września 2019 | Danuta Kaszlej
80. rocznica II wojny światowej – pamiętaMY!
 

Serdecznie zapraszamy 17 września br., w rocznicę napadu ZSRR na Polskę, na uroczystości w Augustowie i Białobrzegach związane z 80. rocznicą wybuchu II wojny światowej.

„Po pierwszym września – siedemnasty”

Chcemy pamiętać nierozerwalnie powiązane ze sobą, tragiczne dla Polaków, dwie daty z września 1939 r., o których śpiewał Jacek Kaczmarski w „Balladzie wrześniowej”. Do dziś czujemy ich skutki, potrzebna jest nam refleksja po 80. latach czego (nie) nauczyła nas historia? Warto analizować, spierać się, bo wciąż jesteśmy między Zachodem a Wschodem, choć w zmienionych uwarunkowaniach.
Napad na Polskę Niemiec i ZSRR w 1939 r. rozpoczął światowy kataklizm, przyniósł Polakom koszmar wojny, brutalną okupację i utratę suwerenności na pół wieku.

„Nie dajmy zginąć poległym”

Minęło 80 lat, odchodzą na wieczną wartę uczestnicy i świadkowie tych wydarzeń. Co możemy zrobić, by ocalić pamięć, by rozumieć przestrogę? Zapraszamy na wspólne, międzypokoleniowe spotkanie, by przywołać Żołnierzy Września; by podjąć działania na rzecz ocalenia w naszych lokalnych społecznościach pamięci o wszystkich Ofiarach II wojny światowej i dramatycznego okresu powojennego.
Chcemy dać przestrzeń młodym, zapraszając ich do działań prostych a mających ogromną wartość. Czekamy na Was. Zapraszamy!
W imieniu organizatorów i współorganizatorów:
Danuta Kaszlej
Prezes Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie

Związek Sybiraków zaprasza 17 września br., o godz. 17.00, na mszę św. w intencji Sybiraków i Ojczyzny w parafii Miłosierdzia Bożego w Augustowie, pl. Księdza Bolesława Szkiłądzia 1.

11 września 2019 | Zbigniew Kaszlej
75. rocznica bitwy na Osowych Grzędach
 

Obchody rozpoczęły się 8 września 2019 r. zbiórką uczestników przy Kościele p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rajgrodzie, skąd miał miejsce przemarsz na Górę Zamkową. Sprawowana tam była msza święta koncelebrowana, przewodniczył jej biskup Jerzy Mazur, miała ona wyjątkowy charakter, gdyż właśnie tej niedzieli odbywały się w Rajgrodzie Dożynki Diecezji Ełckiej połączone z obchodami 500-lecia Parafii p.w. Narodzenia NMP w Rajgrodzie.

Po mszy ciąg dalszy uroczystości upamiętniających 75. rocznicę bitwy 9. Pułku Strzelców Konnych AK z Niemcami w rejonie Osowych Grzęd, miał miejsce w okolicach Leśniczówki Grzędy, gdzie przy pomniku miały miejsce przemówienia okolicznościowe, apel pamięci, salwa honorowa, złożenie wiązanek. Wiązankę od władz Powiatu Augustowskiego złożył Zbigniew Kaszlej Naczelnik Wydziału Organizacyjno – Prawnego Starostwa Powiatowego w Augustowie, jednocześnie prezes augustowskiego Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Uroczystość zakończyła tradycyjna żołnierska grochówka.

2 września 2019 | Zbigniew Kaszlej
80. rocznica wybuchu II wojny światowej
 


1 września 1939 r., wojska niemieckie bez wypowiedzenia wojny przekroczyły o świcie na całej niemal długości granice Rzeczypospolitej, rozpoczynając tym samym pierwszą kampanię II wojny światowej. W 80. rocznicę tych wydarzeń w Augustowie, w samo południe, wybrzmiały syreny alarmowe dla upamiętnienia tych wydarzeń.
Pod pomnikami „Tym, którzy oddali swe życie za wolną i sprawiedliwą ojczyznę” i „Nigdy więcej wojny” wiązanki kwiatów złożyły władze miasta Augustowa i Powiatu Augustowskiego, a w imieniu Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie Prezes Danuta Kaszlej.

 

W Sztabinie na skrzyżowaniu ruchliwej trasy Augustów – Białystok i Sztabin – Krasnybór usytuowany jest pomnik, którego tablica zawiera następującą treść:

Żołnierzom VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego /U.B.K./ ARMII KRAJOWEJ Którzy w dniu 1 maja 1943r działając w akcji odwetowej przy całkowitym zaskoczeniu wroga – odebrali Sztabin z rąk niemieckich i utrzymali go bez strat własnych przez 6h. A w domu tym – ówczesnej siedzibie żandarmerii hitlerowskiej wymierzyli sprawiedliwą karę katom i prześladowcom ludności polskiej. Przekazują swoją wdzięczną pamięć – mieszkańcy Sztabina i Ziemi Sztabińskiej.

Rzeczywiście, 1 maja 1943 r. żołnierze Uderzeniowych Batalionów Kadrowych na kilka godzin opanowały Sztabin. Wydarzenie to zostało dokładnie opisane w literaturze, ja nie będę do tego wracał.

Warty do dodania jest tu fakt, że podczas akcji zabity został jeden Niemiec i jeden wastocznik, współpracujący z Niemcami. Partyzanci zdobyli pokaźną ilość broni i wyposażenia. Zachowały się fotografie pokazujące żołnierzy Uderzenia w zdobytym w Sztabinie umundurowaniu i z niemiecką bronią.

Jakie represje poniósł Sztabin za taką spektakularną niemiecką porażkę.  

Kazimierz Krajewski w wydanej w 2010 r. książce: „Szczęsny” generał Stanisław Karolkiewicz 1918 – 2009″ (s. 40-41) podaje, że dowodzący akcją „Szczęsny” zapowiedział niemieckim żandarmom, iż w razie zastosowania represji wobec mieszkańców partyzanci podejmą działania odwetowe (okoliczność, iż spisano dane żandarmów z adresami ich rodzin w Prusach Wschodnich, musiała przemówić do ich wyobraźni, gdyż represji za tę akcję nie było)”.

Wydaje się to rzeczą niemożliwą, by takie spektakularne wydarzenie, jakim było zdobycie przez partyzantów Sztabina, machina niemiecka miała pozostawić bez odpowiedzi. 

Informacje o takim niemieckim odwecie zamieścił Antoni Dąbrowski ps. „Zając” jeden z dowódców oddziału partyzanckiego, w napisanej w okresie wrzesień – listopad 1983 r. w Białymstoku pracy „Ruch oporu Armii Krajowej w Lipsku w okresie II wojny światowej” (s. 12):
„Przy końcu maja 1943 r. do Sztabina przybyło 40 osobowe jagdkommando zakwaterowane w szkole. Jednocześnie zlikwidowano dwa posterunki, w Kolnicy i Kryłatce, których załogi wzmocniły Sztabin i Lipsk. Dopiero w czerwcu 1943 r. nałożono na Sztabin kontrybucję pieniężną oraz rzeczową: 300 m płótna lnianego cienkiego bielonego, 6 dużych dywanów wełnianych samodziałowych i 6 złotych zegarków. Sztabin opłacił kontrybucję i sadzono, ze na tym będzie koniec. Tymczasem w lipcu 1943 r. aresztowano i wywieziono do obozów koncentracyjnych mieszkańców Sztabina: Antoniego Murawskiego, Antoniego Zyskowskiego, Konrada Wiśniewskiego i Praczyka”.

Bardzo ważne są tu nazwiska osób represjonowanych, pochodzących, jak pisze Dąbrowski, ze Sztabina. Wydany w 1986 r. „Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939 – 45. Województwo suwalskie”, podaje, że w czerwcu 1943 r. „hitlerowcy rozstrzelali 5 mieszkańców Sztabina. Zwłoki zakopano w miejscu zbrodni”. Jako miejsce śmierci podano Augustów.

Rozstrzelani zostali:

  1. Zyskowski Antoni
  2. Wiśniewski Konrad
  3. Walio Maria
  4. Murawski Antoni
  5. Bradczyk Wiktor.

Jak widać jedno nazwisko Dąbrowski podał niedokładnie, o Marii Walio nie wspomniał, ale pozostałe nazwiska się zgadzają. Według „Rejestru miejsc…” zostali oni rozstrzelani w Augustowie, Antoni Dąbrowski podaje, że zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych. Nie zgadza się miesiąc, u Dąbrowskiego jest lipiec, a wg „Rejestru miejsc…” czerwiec 1943 r.  To są niby szczegóły, lecz ważne jest co się ostatecznie z tymi osobami stało. Czy był to odwet za zajęcie Sztabina przez partyzantów?

Najnowsza wyszukiwarka portalu www.straty.pl Instytutu Pamięci Narodowej po wpisaniu powyższych nazwisk odsyła do tego właśnie „Rejestru miejsc …”, podając cytowane wyżej okoliczności śmierci.

Podsumowując, należy zadać kilka podstawowych pytań: Czy jest prawdą, że nie było niemieckich represji za skuteczny atak partyzantów UBK, tak jak podaje literatura przedmiotu? Czy pięć wymienionych ofiar, to była niemiecka odpowiedz na 1 maja 1943 r., a może ofiary te należy powiązać z zupełnie innymi okolicznościami?

Wymieniona w „Rejestrze miejsc…” egzekucja nie funkcjonuje w przestrzeni historycznej Augustowa. Przynajmniej ja się z tym faktem nie spotkałem. Brak jest informacji, gdzie się odbyła. Nie funkcjonują także w tej przestrzeni podane nazwiska rozstrzelanych osób.

Zwracam się tutaj z apelem do rodzin zamordowanych, mieszkających w Sztabinie i okolicach o kontakt i wyjaśnienie losów pięciu zamordowanych. Tu także pytania nasuwają się same. Czy rodziny wiedzą o miejscu egzekucji, czy oddane zostały im ciała, i w związku z tym gdzie jest miejsce pochówku zamordowanych?
Zbigniew Kaszlej
tel. 501 298 534 

25 sierpnia 2019 | Zbigniew Kaszlej
76. rocznica niemieckiej zbrodni w Jasionowie
 

W odwecie za pomoc udzielaną partyzantom Armii Krajowej, 26 sierpnia 1943 r., żandarmi z Lipska i funkcjonariusze gestapo z Grodna otoczyli wieś Jasionowo i zapędzili wszystkich mieszkańców do zabudowań należących do Franciszka Sztukowskiego. Stamtąd wyprowadzali ich nad krawędź masowego grobu, wykopanego uprzednio przez mieszkańców sąsiednich wsi i zabijali strzałem w tył głowy. Kilkoro dzieci wrzucono do mogiły żywcem.
Ogółem zamordowano 58 osób (13 mężczyzn, 24 kobiety i 21 dzieci). Ocalało siedem osób ukrytych w stodołach i na strychach.
Po egzekucji dokonano grabieży mienia zamordowanych, rozbiórki i dewastacji zabudowań. Zniszczono całkowicie 15 budynków mieszkalnych i 32 gospodarcze.

W 76. rocznicę tych wydarzeń 25 sierpnia 2019 r. o godz. 12.00, przy zbiorowej mogile pomordowanych mieszkańców wsi Jasionowo, odprawiona została uroczysta msza święta celebrowana przez księdza Waldemara Sawickiego, proboszcza parafii p.w. matki Bożej Anielskiej w Lipsku.
Przybyły poczty sztandarowe Szkoły Podstawowej im Anastazji Milewskiej w Lipsku i II Liceum Ogólnokształcącego w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie. Obecna była Jadwiga z d. Ślużyńska, jedna z trójki
dzieci uratowanych podczas pacyfikacji wsi.
Po uroczystej mszy świętej Burmistrz Lipska Lech Łępicki podkreślił znaczenie pamięci o ofiarach i podziękował wszystkim, którzy ją kultywują. Na grobie pomordowanych mieszkańców wsi Jasionowo złożone zostały kwiaty. W imieniu augustowskiego Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej i Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie wiązankę złożyły: Anna Urbanowska, Maria Zambrzycka i Danuta Kaszlej. Wiązankę od władz Powiatu Augustowskiego złożył Zbigniew Kaszlej.

Ważnym elementem obchodów 76. rocznicy pacyfikacji wsi Jasionowo był organizowany przez Towarzystwo Przyjaciół Lipska „V Rajd Rowerowy pamięci zamordowanych przez Niemców mieszkańców Jasionowa”. Wzięło w nim udział ponad 60 osób.
Kolejny raz miejscowa społeczność dała wyraz swej mocnej tożsamości budowanej na szacunku dla ofiary przodków, na refleksji o trudnej przeszłości.

 

W związku ze zbliżającą się 80-tą rocznicą wybuchu II wojny światowej w imieniu Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie zgłosiliśmy postulat: POLICZMY STRATY!
Dotyczył on strat najboleśniejszych – osobowych. Poprzez nazwanie z imienia i nazwiska wszystkich znanych ofiar niemieckiej okupacji pragniemy przywrócić je zbiorowej pamięci.
Na naszej internetowej stronie klubowej 27 czerwca 2019 r. opublikowaliśmy pierwszą listę zawierającą 139 nazwisk osób pochodzących z powiatu augustowskiego, które przeszły gehennę niemieckich obozów koncentracyjnych.
Poniżej zamieszczamy opracowaną przez Zbigniewa Kaszleja listę osób związanych z powiatem augustowskim, o których pozyskaliśmy informacje, że uczestniczyli jako żołnierze w kampanii wrześniowej 1939 r., zostali wzięci przez Niemców do niewoli i byli więźniami obozów jenieckich. Może odnajdziecie Państwo na tej liście bliskich, krewnych, znajomych? Prosimy – uzupełnijcie te często szczątkowe informacje.

Prezentujemy 47 nazwisk. Mamy świadomość, że mieszkańców naszej ziemi więzionych w obozach jenieckich było dużo więcej. Lista jest niepełna, konieczne są uzupełnienia, dopiski. Być może znajdują się na niej też osoby błędnie przypisane do tej kategorii – czekamy na sprostowania.
Wykaz nasz zawiera podstawowe, znane nam dane osobowe, (imię i nazwisko, data urodzenia, imiona rodziców, miejsce zamieszkania) oraz szczątkowe dane dotyczące działalności, bądź przetrzymywania w więzieniach i obozach jenieckich. Zapraszamy więc do współpracy przy jego uzupełnianiu.

Osoby pochodzące z powiatu augustowskiego przebywające w niemieckich obozach jenieckich (wykaz sporządzony na podstawie informacji własnych, archiwum augustowskich struktur Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, uzupełniony danymi uzyskanymi ze strony www.straty.pl) :

  1. Bołbot, żona Halina, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., obóz jeniecki, służba w wojsku polskim.
  2. Bujnowski Józef, ur. 26.01.1906 r. w Mogilnicach, s. Józefa i Anny, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie, zmarł 2.09.1992 r.
  3. Bujnowski Józef, ur. 27.02.1908 r. w Kolnicy, s. Ignacego.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., w 41 pp. Wzięty do niewoli w Drzewicy. Obozy jenieckie: Stalag VIII – A, nr 441, 15.02.1943 r. przekazany do Stalagu VI – D. Rodzina: Stefania, zam. Kolnica.
  4. Bukrejewski Bolesław, ur. 15.10.1910 r. w Biernatkach, s. Andrzeja i Anny z d. Chojnicka, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie, zmarł 8.01.1994 r.
  5. Burakiewicz Bolesław, ur. 3.05.1909 r. w Nowosiółkach, s. Pawła i Serafiny, zam. Skieblewo.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., wcielony do Armii Czerwonej, wzięty do niewoli 1.08.1941 r., obóz jeniecki (sierpień 1941 – maj 1945 r.) Stalag VII A, zmarł 4.08.2005 r.
  6. Chmielewski Stanisław, żołnierz 1 Pułku Ułanów w Augustowie. W kampanii wrześniowej 1939 r. walczył pod Łomżą, Ostrołęką, Bielskiem Podlaskim, Wysokiem Mazowieckiem, Łukowem. Wzięty do niewoli niemieckiej przebywał w obozie jeńców w Brandenburgu.
  7. Haraburda Antoni, ur. 26.06.1908, s. Ignacego i Antoniny z d. Szocianuk, zam. Podostrówek, następnie Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 41 pp. w obronie Warszawy, wzięty tam do niewoli 27.09.1939 r. Obozy jenieckie: Stalag I-A nr jeńca 37815, w maju 1941 r, zwolniony do urzędu pracy ANGERAPP, zmarł 13.08.1991 r.
  8. Jacewicz Piotr, s. Teofila i Józefy, ur. 5.12.1913 r. w Augustowie, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 41 pp. i obozy jenieckie (1939-1945): m.in. Stalag V-E, V-D, I-A, I-B, zmarł 5.02.1992 r.
  9. Jarosz, żona Leokadia, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  10. Jatkowski Stanisław, s. Antoniego, ur. 2.07.1909 r., zam. Augustów.
    Strzelec piechoty. W 1930 r. powołany do służby czynnej do 41 pp., w 1931 r. zwolniony do rezerwy. W 1935 r. powołany na ćwiczenia rezerwy na 4 tygodnie. W kampanii wrześniowej 1939 r. zmobilizowany do 41 pp., brał udział w walkach o Warszawę. Dostał się do niewoli niemieckiej, gdzie przebywał do 1945 r. 9.04.1945 r. wcielony do Armii Czerwonej 1903 p.p. komp. automat. 25.11.1945 r. zdemobilizowany z Armii Czerwonej na podst. Rozkazu Gł. Zarz. ZSRR z dnia 25.09.1945 jako rocznik 1909.
  11. Jewszyk Wincenty, ur. 22.01.1917 r. w Starożyńcach, s. Józefa i Julianny, zam. Bartniki.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 81 pp. Wzięty do niewoli 16.09.1939 r. w Siedlcach. Obozy jenieckie (październik 1939 – maj 1945): Stalag VI – J, nr 76686, Stalag VI – K. Zmarł 27.02.2002 r.
  12. Karasewicz Witold, ur. 22.06.1912 r. w Tarusiczach, s. Antoniego i Bronisławy.
    Żołnierz 29 pal, walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w obronie Warszawy do 28.09.1939 r., potem był więziony w obozie wojskowym w Królewcu, Stalag I A do 1.01.1945 r. Zmarł 10.01.2000 r.
  13. Kozłowski Władysław, ur. 19.04.1914 r. w Chorużowcach, s. Wincentego, zam. Bartniki
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 41 pp. jako strzelec. Obóz jeniecki (październik 1939 r. – listopad 1941 r.): Stalag IV – A, nr 5871, Stalag IX – C, do 26.05.1941 r. Stalag X – A.
    7.11.1941 r. jako Białorusin zwolniony do Kommanda Kiel 1092, Urząd Pracy Kiel.
    Wojsko polskie (kwiecień 1945 r. – maj 1945 r.).
  14. Kruczyński, żona Sabina, zam. Netta Pierwsza.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  15. Kuźmiński, żona Sabina.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  16. Lasota, żona Stanisława.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  17. Makowski Jan, ur. 13.11.1918, s. Józefa, zam. Jaczniki.
    Wojsko polskie (lipiec 1943 – październik 1943 r.), obóz jeniecki (październik 1943 – maj 1945 r.).
  18. Milanowski, żona Jadwiga, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  19. Mickiewicz Czesław, 19.05.1907 r. w Rogożynie Nowym, s. Stanisława i Zofii.
    W wojsku polskim służył w latach 1928-29 w 41pp. Związek małżeński zawarł 25.04.1939 r. z Bronisławą Sztukowską. Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 41 pp. Wzięty do niewoli 15.09.1939 r. pod Częstochową. Jeniec wojenny Stalag VI A Hemer w okolicach Dortmundu. Nr jeńca 2247. Powrócił do Polski w 1945 r. Zmarł 9.09.1977 r.
  20. Milewski Bolesław, s. Konstantego i Marianny z Dmuchowskich, ur. 10.09.1912 r. w Płaskiej, zam. Gorczyca.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., obóz jeniecki (od 28.09.1939 r. do stycznia 1945 r.).
  21. Miszkiel, żona Halina.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  22. Mróz, żona Wacława, zam. Kolnica.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  23. Ołdak, żona Janina, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  24. Ostaszewski, żona Marianna, ur. 22.07.1925 r. w Brzozówce, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  25. Ostrowski Wincenty, s. Zygmunta, ur. 2.01.1916 r., w Turówce, s. Zygmunta i Bronisławy, zam. Turówka.
    Strzelec piechoty, 2.11.1938 r. wcielony do 1 Pułku Ułanów w Augustowie na stanowisko ułana. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. i dostał się do niewoli, gdzie przebywał do 1945 r. 10.01.1945 r. zmobilizowany i wcielony do 13 pułku gwardii Armii Czerwonej na stanowisko strzelca. 2.02.1945 r. został ranny w rękę. 20.12.1945 r. zwolniony z Armii Czerwonej. 9.01.1946 r. zdemobilizowany na podstawie rozkazu Dowództwa Wojska Polskiego nr 0181.
    Wg www. straty.pl zwolniony z obozu jenieckiego, pracował jako robotnik przymusowy w okresie styczeń 1940 – październik 1942 r. Żona Leokadia, zam. Augustów. Zmarł 15.04.2003 r.
  1. Paszkiewicz Bronisław, ur. 7.10.1902 r., s. Juliana i Pelagii, zam. Skieblewo.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., obóz jeniecki Stalag VIII –B (październik 1939 r. –  wrzesień 1940 r.). 
  2. Pietraszewski Piotr, ur. 25.01.1912 r., s. Antoniego i Anieli, zam. Augustów, Lipowiec.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki, więzienie Suwałki (1941), więzienie Królewiec, więzienie Białystok (gestapo – 29.06.1943-15.10.1943), obóz koncentracyjny Bergen – Belsen (1943-45). Zmarł 14.01.1998 r.
  3. Puchlik Józef
    Żołnierz 81 pp. W 1939 r. uczestniczył w kampanii wrześniowej, walczył pod Łodzią, Radomiem.
    Był więziony w obozach Kajzestrambruch i Ludwigshafen.
  4. Rudziewicz Edward ps. ,,Lew”, ,,Pocisk” – s. Jana i Pelagii, ur. 1913 we wsi Krasnoborki, gm. Sztabin, pow. Augustów.
    Żołnierz zawodowy. Do 1939 mieszkał w Suwałkach, gdzie w stopniu plutonowego służył w 4 DAK. Uczestnik wojny obronnej 1939 r. Walczył pod Łomżą i Zambrowem, a następnie pod Kockiem, gdzie dostał się do niewoli niemieckiej. W 1941 powrócił do Krasnoborek. Wg Księgi poległych i pomordowanych żołnierzy Batalionów Chłopskich członek Komendy Obwodu BCH w Augustowie. Żołnierz AK i AKO. Od lata 1944 ukrywał się po aresztowaniu przez NKWD dwóch braci Kazimierza i Zygmunta. Po pewnym czasie zamieszkał w Augustowie, gdzie pracował w RKU lub w Prezydium PRN. Zatrzymany przez Sowietów 17.07.1945 podczas Obławy Augustowskiej. Zaginął bez wieści.
  5. Rusiecki Jan, ur. 1.11.1911 r., w Rogożynie Starym, s. Adama i Zofii.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 41 pp. Wzięty do niewoli 15.09.1939 r. pod Częstochową (inna wersja pod Warszawą). Jeniec wojenny Stalag VI A Hemer w okolicach Dortmundu, nr 2248, VI D od 10.12.1942 r. Powrócił do Polski w 1945 r. Zmarł 26.02.2002 r.
  6. Rzepecki Edward
    W kampanii wrześniowej 1939 r. jako podporucznik był dowódcą plutonu 41 pp. Od 3 do 30.09.1939 r. brał udział w obronie Warszawy pod dowództwem gen. Czumy. Od 1.10.1939 r. do 1.01.1945 r. więziony w obozach jenieckich w Nieuburgu, Spitlalu i Waldenburgu. Wg www.straty.pl więziony w Oflagu II C Woldenberg stopień wojskowy Ltn. Obóz jeniecki XVIII C, nr jeniecki 656.
  1. Samborski Konstanty, s. Jana i Kazimiery, ur. 3.05.1917 r. w Serwach, zam. Dalny Las.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., nastepnie obóz jeniecki, zmarł 15.04.1995 r.
  2. Sentkowski, żona Kazimiera, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  3. Semborski, żona Genowefa.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  4. Sieńko, żona Józefa.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  5. Staniszewski, żona Maria, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  6. Sujata Franciszek, 18.01.1916 r. w Rutkach Nowych, s. Pawła i Michaliny, żona Leokadia, zam. Rutki Nowe.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. w 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. Wzięty do niewoli 5 października 1939 r. pod Wolą Gułowską. Stalag VII A, V A, V C – nr 2051. Zwolniony 22.05.1940 r. Zatrudniony w rolnictwie u Alfreda Strygiel, Ludwigsburg do 5 maja 1945 r. Zmarł 27.01.2008 r.
  7. Szczęsny, żona Sabina, zam. Szczebra.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  8. Tomaszewski Czesław
    Żołnierz I Batalionu Morskich Strzelców w Gdyni. W 1939 r. walczył w Orłowie, Radłowie, Małym Kocku, Dużym Kocku, Kolibkach pod dowództwem płk. Dąbka. Pomagał wspierając walczące Westerplatte. Dostał się do niewoli niemieckiej, przebywał w obozie jenieckim IIA Neubrandenburg, skąd został zwolniony po 9.05.1945 r. przez wojska alianckie.
  9. Twardowski Jan, ur. 19.02.1916 r. w Janówce, s. Józefa i Weroniki, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie – Stalag IX A Philippsthal (Hersfeld) do 1941 r. Zmarł 19.08.1995 r.
  10. Waluś.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  11. Węglicki Stanisław, ur. 1.12.1901 r., s. Jana, zam. Kurianka.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki (październik 1939 – kwiecień 1945 r.).
  12. Wierzbicki, żona Maria, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki.
  13. Zarzecki, żona Jadwiga, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  14. Ziarko Jan, żona Bronisława, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki i Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie.
  15. Zienkiewicz, żona Hermina, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obozy jenieckie.
  16. Zieziulewicz Kazimierz, ps. „Żubr”, ur. 28.02.1919 r. w Serskim Lesie, s. Antoniego i Teofili, zam. Augustów.
    Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r., następnie obóz jeniecki, Armia Krajowa i obóz koncentracyjny.
    Odznaczony: KW, SKZ z Mieczami, Krzyż Partyzancki, zmarł 12.1994 r.

Jeśli ktoś z czytelników posiada informacje o osobach, które w czasie II wojny światowej przebywały w obozach jenieckich, bądź posiada dane uzupełniające bądź weryfikujące zamieszczone powyżej biogramy proszę o kontakt: tel. 501 298 534.
Zbigniew Kaszlej

8 lipca 2019 | Danuta Kaszlej
W hołdzie Ofiarom Obławy Augustowskiej
 

Serdecznie zapraszamy w piątek 12 lipca oraz w niedzielę 14 lipca 2019 r. do wspólnego wyrażenia w Augustowie naszej pamięci o Ofiarach Obławy Augustowskiej – sowieckiej pacyfikacji z lipca 1945 r. wymierzonej w polskich patriotów, mieszkańców ziemi augustowskiej, sejneńskiej, sokólskiej, suwalskiej oraz terenów dzisiejszej Litwy i Białorusi.


Wolność kocham i rozumiem. Wolności oddać nie umiem …

W Dniu Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej – 12 lipca 2019 r.
o godz. 20 .00 w miejskim amfiteatrze przy jez. Necko na scenie staną przed Państwem legendy polskiego rocka – Chłopcy z Placu Broni i Sztywny Pal Azji. Koncertem pod hasłem ROCK WOLNOŚCI przypomnijmy wartość świętą dla większości Polaków. Kolejne pokolenia decydowały się stawać w obronie wolności i płaciły za to cenę wysoką, czasem najwyższą – tak jak w lipcu 1945 r. Ofiary Obławy Augustowskiej. Czy nadal cenimy wolność? Czy jest wartością, która łączy ponad pokoleniami i podziałami?


Modlitwa, pamięć …

W intencji Ofiar Obławy Augustowskiej i Ich Rodzin pomodlimy się w niedzielnej liturgii 14 lipca o godz. 18.00 w Bazylice Mniejszej Najświętszego Serca Jezusowego w Augustowie. Pamięć wyrazimy też składając kwiaty o godz. 17.45 przed tzw. Domem Turka, gdzie w lipcu 1945 r. więziono zatrzymanych oraz w bazylice pod tablicą upamiętniającą Ofiary Obławy Augustowskiej .

(…)musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę

Po zakończeniu mszy św., przed godz. 19.00, zachęcamy do udziału w III publicznym odczytaniu nazwisk naszych przodków, zamordowanych przez Sowietów w lipcu 1945 r.: „Przywróćmy Im imiona i twarze”.
Ta, wyrażona pięknie przez Zbigniewa Herberta, idea „zawołania każdego po imieniu” zgromadziła rok temu w bazylice (a dwa lata wstecz – w centrum naszego miasta, na Rynku Zygmunta Augusta), bardzo wielu mieszkańców Augustowa i regionu oraz turystów.
Imiona i nazwiska Ofiar Obławy Augustowskiej odczytywali wtedy członkowie ich rodzin, osoby z pokolenia jeszcze pamiętającego dramatyczny lipiec 1945 r., w tym AK-owcy i również ludzie młodzi, dzieci – bo pamięć trzeba przenieść na następne pokolenia. Na nie spada obowiązek wyjaśnienia zbrodni sprzed 74 lat.

14 lipca br., w 74. rocznicę pacyfikacji, powtórzmy ten nasz augustowski, oddolny „apel pomordowanych”. W Bazylice Mniejszej NSJ każdy będzie mógł podejść do mikrofonu i odczytać nazwiska ofiar największej zbrodni na Polakach po II wojnie światowej.

Koncert w hołdzie Ofiarom Obławy Augustowskiej

Po zakończeniu apelu pamięci, w ramach cieszącego się uznaniem cyklu Camerata Augustoviana, rodzina Bojarczuk zakończy uroczystości koncertem, na który złożą się utwory polskich kompozytorów, muzyka ludowa i pieśni patriotyczne.

Oddajmy wspólnie hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej. Zabierzmy ze sobą rodzinę, przyjaciół, znajomych. Niech świadomość konieczności wyjaśnienia zbrodni przejmują młodzi, bo niestety brak podstaw do nadziei, że nastąpi to szybko.
Zapraszam w imieniu wszystkich organizatorów augustowskich rocznicowych obchodów. Są one celowo tak zróżnicowane w formie, by każdy z nas znalazł przestrzeń do refleksji o dramacie z lipca 1945 r.
Ta trauma w rodzinach dotkniętych lipcową obławą wciąż trwa. Odnalezienie dołów śmierci zamordowanych 74 lata temu pozostaje zadaniem do wykonania, by „policzyć dokładnie, zawołać po imieniu, opatrzeć na drogę”.
Danuta Kaszlej

7 lipca 2019 | Zbigniew Kaszlej
Ostatnia droga śp. Heleny Kozłowskiej
 

Uczestniczyliśmy w sobotę 6 lipca 2019 r. w Sztabinie, w ostatniej drodze śp. Heleny Kozłowskiej. Mszy świętej pogrzebowej koncelebrowanej przewodniczył ksiądz Krzysztof Bronakowski – proboszcz parafii św. Jakuba Apostoła w Sztabinie.
Na sztabińskim cmentarzu śp. Helenę Kozłowską pożegnali mieszkańcy Sztabina, gminy Sztabin, powiatu augustowskiego, a także współpracownicy „Naszego Sztabińskiego Domu” z całego kraju.

5 lipca 2019 | Zbigniew Kaszlej
Zginęła Helena Kozłowska
 

3 lipca 2019 r. w Sztabinie zginęła w wypadku drogowym Helena Kozłowska, Redaktor Naczelna „Naszego Sztabińskiego Domu”.

Mieliśmy ten zaszczyt i honor wielokrotnie gościć śp. Helenę Kozłowską podczas różnych przedsięwzięć Klubu Historycznego, zawsze była dobrym duchem naszych sztabińskich kontaktów.

Są jednak ludzie niezastąpieni…

Niech odpoczywa w Panu.

Uroczystości pogrzebowe rozpoczną się mszą św. w sztabińskim kościele w sobotę, 6 lipca br., o godzinie 10.30. 
Składamy wyrazy współczucia rodzinie.

 

Helena Kozłowska (1941 – 2019)

Helena Kozłowska urodziła się 23.05.1941 r. w Kamiennej Starej. Była absolwentką Liceum Pedagogicznego w Augustowie, nauczycielką języka polskiego w Szkole Podstawowej w Jaziewie, a następnie w Sztabinie, dokąd sprowadziła się wraz z mężem w końcówce lat osiemdziesiątych XX wieku. Była też harcerką, pod opieką której pracowały liczne harcerskie zastępy.

Z chwilą przejścia na emeryturę poprzez swoją pracę i działalność popularyzatorską Pani Helena Kozłowska włożyła ogromny wkład w szerzenie wiedzy historycznej dotyczącej Augustowszczyzny, rozwój edukacji patriotycznej młodzieży sztabińskiej i integrację całego środowiska gminy.

Bardzo ważna była działalność społeczna Pani Heleny. Kilka kadencji była przewodniczącą Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, członkiem zarządu stowarzyszenia Klub Abstynenta „Biebrza” w Sztabinie. Współorganizowała wiele uroczystości i imprez integrujących lokalną społeczność.

Współtworzyła „Nasz Sztabiński Dom”. Z chwilą śmierci Romana Gębicza została jego Redaktor Naczelną. Dzięki wielkiemu zaangażowaniu zgromadziła wokół miesięcznika szerokie grono współpracowników. Efektem tej współpracy jest bardzo wysoki poziom pisma, które dzięki pracy Heleny Kozłowskiej stało się wizytówką Gminy Sztabin. Na łamach „Naszego Sztabińskiego Domu” publikowane są artykuły z dziejów ziemi sztabińskiej, a także powiatu augustowskiego. Właściwie prowadzona polityka wydawnicza doprowadziła do tego, że w piśmie publikowane są teksty źródłowe, opracowania historyczne oraz artykuły publicystyczne dotyczące regionu. Na łamach „Naszego Sztabińskiego Domu” gości wiele artykułów o Obławie Augustowskiej z lipca 1945 r., o podziemiu niepodległościowym na ziemi sztabińskiej, o pierwszych powojennych latach. Mocną stroną pisma są wspomnienia i zamieszczane fragmenty pamiętników pisanych przez osoby pochodzące ze Sztabina i okolic.

W ramach Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie współpracowaliśmy z Panią Heleną Kozłowską przy realizacji wielu zamierzeń. Wspierała działalność klubową ukierunkowaną na rzecz upowszechniania pamięci.
Propagowała na łamach „Naszego Sztabińskiego Domu” kolejne edycje konkursu „Historia utrwalona na starej fotografii”, realizację projektów, m.in. „Zachowajmy miejsca pamięci dla potomności – nie niszczmy ich!”, który w ramach rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej”, realizowaliśmy w latach 2011-2012 na terenie gminy Sztabin. Świetnie rozumiała znaczenie nabycia przez młodych ludzi szacunku dla tradycji, troski o obiekty zabytkowe, dbanie o te miejsca i niedopuszczenie do ich dewastacji.

Będzie nam brakowało Pani Heleny Kozłowskiej. Pozostały wspomnienia, fotografie oraz całe roczniki miesięcznika „Nasz Sztabiński Dom”, będącego kopalnią wiedzy o dziejach Sztabina i okolic. Roczniki „NSzD” pozostaną także pomnikiem ziemskiej pracy śp. Heleny Kozłowskiej.