18 czerwca 2026 | Danuta Kaszlej
Cmentarne tajemnice (3) – Milanowski Piotr Zygmunt
 

Na augustowskim cmentarzu jest grób Piotra Zygmunta Milanowskiego. Lokalizację i fotografię tego grobu odnaleźć można na portalu www.mogily.pl/augustow sektor 3, nr grobu 3688.
Nagrobek kamienny, najprawdopodobniej granitowy, oprócz Piotra Zygmunta w grobie pochowany jest jego ojciec Andrzej. W kamieniu wyryty napis o treści:

Ś. P.
ANDRZEJ
MILANOWSKI
ŻYŁ LAT 64 ZM. 1938 R.

PIOTR
MILANOWSKI
ŻYŁ LAT 33
ZMARŁ TRAGICZNIE
24 I 1949 R.

KOCHANEMU OJCU I BRATU
A. MILANOWSKI

Piotr Zygmunt Milanowski został zamordowany w styczniu 1949 r. w Ełku przez funkcjonariusza Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Augustowie ppor. Kazimierza Felczaka.
Na podstawie akt znajdujących się w archiwum białostockiego Oddziału IPN (IPN Bi 011/31; 015/603; 019/116/; 019/125/1-3; 0177/91; 212/2767; a także zapisów sporządzonych przez Tadeusza Łaszczewskiego w zestawieniu żołnierzy augustowskiej i suwalskiej AK), wraz z Bartłomiejem Rychlewskim opracowaliśmy biogram Piotra Zygmunta Milanowskiego i umieściliśmy w naszym „Słowniku biograficznym konspiracji niepodległościowej na Augustowszczyźnie i Suwalszczyźnie 1944-1956”, Kraków 2020, s. 502-503.
Oto biogram naszego autorstwa:

Milanowski Piotr Zygmunt ps. „Ćma”, „Łuk”, „Rukść”, nazwiska konspiracyjne Kwiatkowski, Malewski, Stolewski, por. cz. w. – syn Andrzeja i Rozalii z domu Kwiatkowska, ur. 15.08.1915 r. w Biernatkach, gm. Bargłów, pow. Augustów (wg Z. Gwozdka i T. Łaszczewskiego urodził się wsi Netta, gm. Kolnica, pow. Augustów). Ojciec był właścicielem gospodarstwa rolnego wielkości 35 ha w Biernatkach. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczył się w Seminarium Nauczycielskim w Wilnie. Służbę wojskową odbył w 76 Lidzkim Pułku Piechoty im. Ludwika Narbutta w Grodnie. Ukończył Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 29 DP uzyskując stopień kpr. pchor. rez. piech. Po ukończeniu służby wojskowej do mobilizacji w 1939 r. pracował jako nauczyciel i kierownik szkoły powszechnej w Biernatkach, gm. Bargłów, pow. Augustów. Brał udział w wojnie obronnej 1939 r. w szeregach 81 Pułku Strzelców Grodzieńskich im. Króla Stefana Batorego, p. wtedy awansowany do stopnia plut. pchor. rez. piech. Po zakończeniu działań wojennych powrócił w rodzinne strony. W ZWZ–PZP–AK od lipca 1941 r., zwerbowany przez Michała Merkiewicza ps. „Rózga”. Pełnił funkcje d–cy kompanii zapasowej (rezerwy terenowej) obejmującej miasto Augustów, gm. Dowspuda i część gm. Szczebro – Olszanka, był redaktorem gazety podziemnej „Wytrwamy”. Od listopada 1943 r. w związku z dekonspiracją przeniesiony do obozu partyzanckiego Komendanta Obwodu Bronisława Jasińskiego ps. „Komar”, „Łom”. Przebywając w lesie pełnił jednocześnie funkcję dowódcy kompanii terenowej nr 4. Na bazie własnej sieci terenowej zorganizował niewielki (do 18 osób) oddział partyzancki, operujący na pograniczu Bezirk Białystok i Prus Wschodnich. Do większych akcji tego oddziału zaliczyć należy spalenie tartaku niemieckiego koło Olecka oraz wysadzenie pociągu jadącego na front wschodni między Ełkiem i Oleckiem. W trakcie akcji „Burza” oddział pełnił funkcje patrolu osłonowego mającego za zadanie ochronę ludności cywilnej przed grabieżami dokonywanymi przez maruderów – w lipcu 1944 r. wykonał trzy takie akcje oraz jedną dużą akcję aprowizacyjną. W sierpniu 1944 r. rozwiązał oddział i ukrywał się. Od marca 1945 r. przewodnik kompani C – „Brzozy” Obwodu AKO Augustów oraz jednocześnie II zastępca Przewodnika (Komendanta) Obwodu Bronisława Jasińskiego ps. „Komar”, „Łom”. 15.09.1945 r. w gospodarstwie rodziców kpt. Jasińskiego we wsi Biernatki, gm. Bargłów, pow. Augustów na odprawie dowództwa został odczytany i omówiony, przywieziony z Białegostoku przez zastępcę Inspektora por. Zbigniewa Klebańskiego vel Klebanowskiego ps. „Osa” rozkaz podpisany przez zastępcę Komendanta Okręgu Józefa Ochmana ps. „Ligoń”, „Orlicz”. Zakazywał on żołnierzom AKO ujawniania się w ramach tzw. Amnestii Radosława. Zdekonspirowanym, szczególnie funkcyjnym nakazywał (po wyznaczeniu następców), wyjazd na tereny Ziem Odzyskanych, a niezdekonspirowanym kontynuację działalności w WiN. W rezultacie realizacji rozkazu Ochmana teren Obwodu zaczęli opuszczać kolejni konspiratorzy kierujący jego działalnością. W październiku (dokładna data n/n), po wyjeździe B. Jasińskiego Piotr Milanowski praktycznie (nominalnym Komendantem był por. Zbigniew Klebański vel Klebanowski ps. „Osa”) kierował pracą Obwodu. P. na przełomie października i listopada 1945 r. zdał swoje obowiązki Piotrowi Kłoczko ps. „Strug”, „Żarnowski” i wyjechał do Węgorzewa, gdzie używając danych legalizacyjnych osiadł i pracował jako nauczyciel. W styczniu 1946 r., w związku z tym, że jeden z jego podwładnych, z którym utrzymywał stały kontakt, Witold Prawdzik ps. „Żbik” został zatrzymany przez MO w Sociach, pow. Ełk i podał jego miejsce pobytu, porzucił pracę i wyjechał w poznańskie do Kmiszy Duchownej, gm. Czelno, pow. Mogilno, gdzie po kolejnej zmianie nazwiska pracował jako nauczyciel. Przebywał tam cztery miesiące. Poszukiwany intensywnie przez UB wyjechał do m. Kiwity, pow. Lidzbark Warmiński do brata i pracował w Spółdzielni Powszechnej „Legionówka” jako sekretarz Zarządu. Ujawnił się w 15.04.1947 r. w PUBP w Lidzbarku Warmińskim. Zamieszkał w miejscowości Włocławki, pow. Lidzbark i pracował jako nauczyciel w szkole w Pałacowie. 23.01.1949 r. na stacji kolejowej w Ełku natknął się przypadkowo na przebywającego w delegacji funkcjonariusza PUBP w Augustowie ppor. Kazimierza Felczaka, który rozpoznał go i zatrzymał. Będący w stanie upojenia alkoholowego Felczak wyprowadził Milanowskiego za miasto, czterokrotnie strzelił do niego, obrabował i myśląc że nie żyje pozostawił na ziemi, a sam wrócił na stację kolejową, gdzie czekając na pociąg do Augustowa pił wódkę z miejscowymi milicjantami. Mimo odniesionych ran Milanowski zdołał dotrzeć do szpitala i złożyć zeznanie przed wezwanymi przez lekarza milicjantami. Zmarł w dniu następnym w szpitalu w Ełku. Pochowany na cmentarzu w Augustowie. Morderca został zatrzymany oraz skazany. WSR w Białymstoku „wycenił” jego czyn na 5 lat pozbawienia wolności (został także zdegradowany), NSW w Warszawie, po zażaleniu złożonym przez Prokuratora na wniosek brata ofiary Józefa Milanowskiego, na lat 10. Więzienie Felczak opuścił po czterech latach. W konspiracji awansowany w n/n terminie do stopnia sierż. pchor. rez., 15.04.1943 r. do stopnia ppor. cz. w., 11.11.1944 r. do stopnia por. cz. w. Za służbę w AK i AKO odznaczony Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Rodziny p. nie założył.

Tyle wiadomości o morderstwie Piotra Zygmunta Milanowskiego, jeżeli ktoś z czytelników posiada informacje dotyczące tej sprawy proszę o kontakt: Zbigniew Kaszlej, tel. 728550940

 

Na augustowskim cmentarzu jest grób Stanisława i Józefa Maksimowskich. Lokalizację i fotografię tego grobu odnaleźć można na portalu www.mogily.pl/augustow sektor 26, nr grobu 5525.
Nagrobek wykonany z lastrico, oprócz Stanisława i Józefa w grobie pochowana jest ich matka Weronika. Dwie czarne, szklane tablice z napisami o treści:

Ś.P.
WERONIKA
MAKSIMOWSKA
ŻYŁA LAT 84
ZM 6 III 1961

Ś.P.
MAKSIMOWSCY
STANISŁAW
I
JÓZEF
ZGINĘLI TRAG.
24 X 1945

Stanisław i Józef Maksimowscy zostali zamordowani w październiku 1945 r. przez funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Augustowie. Okoliczności śmierci braci Maksimowskich nie zostały wyjaśnione do dziś, mimo że prowadzono postępowania wyjaśniające w 1946 (na skutek interpelacji działaczy PSL), w 1956 i w 1957 r. a także w ramach śledztwa OKBZPNP w Białymstoku – S 93/01/Zk. Stanisław i Józef Maksimowscy byli braćmi Lucjana Maksimowskiego ps. „Korzeń”, żołnierza niepodległościowego podziemia, który jesienią 1945 r. swoją działalnością skutecznie absorbował siły augustowskiego PUBP. 

W „Słowniku biograficznym konspiracji niepodległościowej na Augustowszczyźnie i Suwalszczyźnie 1944-1956”, Kraków 2020, s. 60-61., który wydaliśmy wraz z Bartłomiejem Rychlewskim, w kalendarium znajduje się opis operacji, podczas której zamordowani zostali bracia Maksimowscy:

„24.10.1945
GÓRY, KOMASZÓWKA GM. KOLNICA POW. AUGUSTÓW

Grupa operacyjna MO-PUBP Augustów pod dowództwem ogólnym p.o. zastępcy szefa PUBP w Augustowie chor. Ryszarda Cabana udała się na teren gm. Kolnica w celu zatrzymania żołnierzy i współpracowników patrolu Lucjana Maksimowskiego ps. „Korzeń”. We wsi Komaszówka grupa operacyjna dowodzona przez ref. Dowgiełło ok. godziny 22:00 wtargnęła do gospodarstwa Józefa i Stanisława Maksimowskich. Stanisław Maksimowski ps. „Orzeł” został zatrzymany przez funkcjonariuszy PUBP w Augustowie Jana Szostaka, Edwarda Wasilewskiego i Jermakowa, którzy po podpaleniu zabudowań gospodarczych i zrabowaniu wieprza wyprowadzili go ok. 300 metrów od gospodarstwa i tam zamordowali. Mniej więcej w tym samym czasie we wsi Góry grupa operacyjna dowodzona przez Piotra Szostaka dokonała rewizji w mieszkaniu Stanisława i Pauliny Wieczorków. Zatrzymano Stanisława Wieczorka i jego syna Zygmunta ps. „Sosna”, gospodarstwo obrabowano. W mieszkaniu Wieczorków przebywał także ich zięć Józef Maksimowski ps. „Kanarek”, który tego wieczoru pomagał im w pracach gospodarskich. Został przez Piotra Szostaka wyprowadzony w pole i zamordowany. Trzecia grupa dowodzona przez p. komendanta posterunku MO w Kolnicy Dmochowskiego zatrzymała Wincentego Purwina i jego syna Edwarda ps. „Węgorz”. Skonfiskowano 2 pm, 3 granaty i 700 szt. amunicji”.

Na podstawie akt znajdujących się w archiwum białostockiego Oddziału IPN (m.in. Akta śledztwa OKBZPNP w Białymstoku – S 93/01/Zk), wraz z Bartłomiejem Rychlewskim opracowaliśmy biogramy Stanisława i Józefa Maksimowskich i umieściliśmy w naszym „Słowniku biograficznym konspiracji niepodległościowej na Augustowszczyźnie i Suwalszczyźnie 1944-1956”, Kraków 2020, s. 468-469.
Oto biogramy naszego autorstwa:

Maksimowski Józef, ps. „Kanarek”, s. Aleksandra i Weroniki z d. Trocka, ur. p. 1910 r., mieszkaniec wsi Komaszówka, gm. Kolnica, pow. Augustów. Rolnik, żonaty z Rozalią z d. Wieczorek (ślub 18.01.1938 r.), ojciec jednego dziecka. Żołnierz AK i AKO, brat Lucjana Maksimowskiego ps. „Korzeń”. Zabity 24.10.1945 r. we wsi Góry, gm. Kolnica, pow. Augustów. Według wersji przedstawionej przez dowódcę grupy operacyjnej PUBP Augustów zatrzymany „Kanarek” miał wskazać miejsce ukrycia broni, lecz zamiast tego zaczął uciekać i poległ od kul konwojujących go milicjantów. Według ustaleń śledztwa, prowadzonego przez IPN, Józef Maksimowski został zabrany przez funkcjonariusza PUBP w Augustowie Piotra Szostaka  z mieszkania teściów Wieczorków, następnie zabity dwoma strzałami w głowę na polu należącym w późniejszym czasie do PGR Kolnica.

Maksimowski Stanisław, ps. „Orzeł”, plut., s. Aleksandra i Weroniki z d. Trocka, ur. 1.04.1902 r., mieszkaniec wsi Komaszówka, gm. Kolnica, pow. Augustów. Rolnik, żonaty ze Stanisławą z d. Szczytko (ślub 27.09.1932 r.), po jej śmierci ślub ze Stanisławą Wieczorek (ślub 3.07.1934 r.), ojciec czworga dzieci. Dowódca plutonu AK. W jego zabudowaniach mieścił się punkt kontaktowy i magazyn broni. Zatrzymany przez Niemców i wysłany do obozu koncentracyjnego, z którego do domu powrócił we wrześniu 1945 r. Zamordowany 24.10.1945 r. przez funkcjonariuszy grupy operacyjnej PUBP w Augustowie pod dowództwem ref. Dowgiałło. Według ustaleń śledztwa prowadzonego w 1957 r. a następnie przez IPN Stanisław Maksimowski został zatrzymany przez funkcjonariuszy PUBP w Augustowie Jana Szostaka, Edwarda Wasilewskiego i Jermakowa, którzy po podpaleniu zabudowań gospodarczych i zrabowaniu wieprza wyprowadzili go ok. 300 metrów od gospodarstwa, tam zamordowali.

Tyle wiadomości o morderstwie Stanisława i Józefa Maksimowskich, jeżeli ktoś z czytelników posiada informacje dotyczące tej sprawy proszę o kontakt: Zbigniew Kaszlej, tel. 728550940

Zbigniew Kaszlej