W dniu 22 czerwca 2026 r. mała miejsce w Janówce uroczystość upamiętniająca bardzo bolesną dla wsi Janówka 85. rocznicę zamordowania przez wojska niemieckie 56 mieszkańców oraz zniszczenia 53 domów i ponad setki zabudowań gospodarczych, przeprowadzonych w odwecie za opór stawiany przez radziecką straż graniczną.
Okoliczności tej tragedii opisał Jarosław Szlaszyński w monografii gminy Augustów „W blasku i cieniu Augustowa. Z dziejów obszaru gminy Augustów”, Augustów 2014, s. 134-135:
„Niezwykle tragicznym okazał się ostatni dzień okupacji sowieckiej jednocześnie pierwszy dzień nowej – niemieckiej. 22 czerwca 1941 roku, pierwszy dzień wojny sowiecko-niemieckiej, był najtragiczniejszy dla mieszkańców Janówki. Około godziny trzeciej obudził ich huk przelatujących samolotów rozrywających się pocisków armatnich, z których jeden rozbił wieżę kościoła. Bronisław Twardowski, k6tórego zabudowania znajdowały się najbliżej granicy, po wyjściu na podwórze zobaczył żołnierzy niemieckich zbliżających się pod osłoną czołgów do placówki granicznej. Znajdujący się w niej sowieccy pogranicznicy otworzyli ogień, w rezultacie którego zginął żołnierz Wehrmachtu. Około godziny czwartej, po wejściu do wsi niemieckich oddziałów pierwszorzutowych, żołnierze zaczęli strzelać do ludności cywilnej. Część zabudowań stanęła w ogniu od pocisków artyleryjskich, inne Niemcy podpalili, strzelając w strzechy z rakietnic. Ludność chroniła się w piwnicach i rowach. Schwytanych Niemcy spędzili w pobliże kościoła, gdzie oddzielili od pozostałych około 30 mężczyzn popędzili na pole Bolesława Galickiego, nakazując im wykopać rów. Następnie złożono w nim zabitych przez pociski artyleryjskie bądź zastrzelonych we wsi, po czym Niemcy rozstrzelali wszystkich mężczyzn. Tego dnia zginęło łącznie 56 mieszkańców Janówki, w tym pięć kobiet: Józef Twardowski z dziećmi Bronisławem, Stanisławą i Stanisławem, Stanisław Gutowski i Jan Gutowski, Jan Kopiczko z liczącą trzy dni córką, Stanisław Kopiczko, Bolesław Twardowski, Józef Piotrowski, Jan Truszkowski, Wincenty Truszkowski, Maria Gładyszewska, Piotr Kopiczko, Antoni Galicki, Bolesław Galicki, Jan Kamiński, organista Ignacy Sobolewski z córkami: trzy i pięcioletnią, Stanisław Kasprzyński, Ignacy Milewski, Marian Milewski, Adolf Kurczyński, Stanisław Kotarski, siedmioletni Anton Kotarski, Antoni Kujałowicz, Stanisław Kujałowicz, Adam Majewski, Konstanty Kulesza, Józef Dragunajtys, Piotr Kuprewicz, Stanisława Kuprewicz, Kazimierz Kuprewcz, Jan Kuprewicz, Wacław Kuprewicz, Eugeniusz Kuprewicz, Stanisław Kuprewicz, Piotr Kuprewicz, Antoni Truszkowski, Stanisław Frydrych, Jan Skiendzielski, Jan Kacprzyński, Anton Kacprzyński, Jan Twardowski, Stanisław Twardowski, Stanisław Twardowski, Jan Kruczyński, Jan Truszkowski, Jan Kuźma, Antoni Zalewski, Eugeniusz Milewski, Józef Twardowski oraz Tomaszewski z Topiłówki. Ocalał Anton Kotarski, który stojąc przed plutonem egzekucyjnym stracił przytomność ze strachu upadł przed salwą. Niemcy pozwolili pochować zabitych na miejscu egzekucji dopiero następnego dnia. 26 czerwca 1941 roku mogiłę otwarto, a ciała przeniesiono na cmentarz.
Oprócz ofiar w ludziach, znaczne były też straty materialne. Spaliły się 53 domy i tyle samo obór, 47 stodół, 27 suszarni tytoniu oraz 28 innych zabudowań, także plebania, wikariat, organistówka, drewniane budynki gospodarstwa proboszcza oraz kaplica na cmentarzu. Z pogromu ocalało jedyne kilka budynków na skrajach wsi”.
Rocznicową uroczystość rozpoczęła msza święta w kościele pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, sprawowana przez proboszcza ks. kan. dr. Andrzeja Pieńkowskiego w intencji pomordowanych mieszkańców Janówki i okolic. Następnie zmówiona została modlitwa pod pomnikiem upamiętniającym pomordowanych, zlokalizowanym przed kościołem. To ważne dla społeczności Janówki wydarzenie zakończyło spotkanie w budynku Szkoły Podstawowej, gdzie przy poczęstunku był czas na refleksje co do sposobów na przeprowadzenie takich uroczystości w latach następnych. Wielkie dzięki pani Barbarze Łada – sołtysowi wsi Janówka za przygotowanie obchodów.
Zbigniew Kaszlej
