Na nagrobku jest wyryta treść:
Ś.P.
MARTA
ZAWISTOWSKA
Z D. SOLINKO
ŻYŁA LAT 68 ZM 17 XI 1968 R.
SYMB.
STEFAN
ZAWISTOWSKI
ZGINĄŁ W GROSS ROSEN W 1944 R.
I SYN LUDEK
STRACONY PRZEZ HITLEROWCÓW
W 1943 R.
Stefan Zawistowski był osobą zasłużoną dla dziejów Augustowa. Według informacji Jarosława Szlaszyńskiego i Andrzeja Makowskiego, zamieszczonych w pracy „Augustów. Monografia historyczna”, Augustów 2007, urodził się w Augustowie w roku 1896, był synem Juliana i Marianny. Ukończył 6 klas szkoły handlowej w Moskwie, był referentem w kancelarii powiatu bobrujskiego w 1917 r., a następnie kontrolerem pociągów na kolei aleksandrowskiej. Był matem rezerwy, w 1923 r. odbył przeszkolenie w półkompanii wojennej rzecznej flotylli pińskiej. Był właścicielem pierwszej w okresie międzywojennym łodzi motorowej w Augustowie. Jako aktywny członek Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej LOPP, w 1925 r. był jej sekretarzem, potem jej przewodniczącym. W dniu 1.11.1927 r. utworzył spółkę trudniącą się dostarczaniem siana i słomy dla 1 Pułku Ułanów Krechowieckich. Właściciel 3 domów i sklepu tytoniowego. W 1927 r. został wybrany radnym, od 2.06.1931 r. pełnił funkcję wiceburmistrza Augustowa, w czerwcu i lipcu 1931 r. pełnił także obowiązki burmistrza.
Według danych z portalu Jamińskiego Zespołu Indeksacyjnego żonaty, ślub z Martą z d. Solinko wzięli w Augustowie 28.04.1923 r. Świadkami na ślubie byli: Piotr Rółkowski (32 lata) handlowiec z Augustowa i Antoni Solinka (28 lat) elektromechanik z Augustowa. Młody podał że ma zawód buchaltera, mieszka z matką, ma lat 27. Młoda podała, że jest córką handlowca, lat 22. Ślubu udzielił ks. Wincenty Nowicki. W czasie II wojny światowej był zaangażowany w działalność konspiracyjną w Augustowie. Stefan Zawistowski został aresztowany przez Niemców i skierowany do obozu koncentracyjnego, gdzie wg informacji na nagrobku augustowskiego cmentarza został zamordowany.
Przeglądając kilka lat temu akta Urzędu Stanu Cywilnego w Augustowie natrafiłem tam na Postanowienie Sądu Powiatowego w Augustowie z dnia 9.01.1953 r. nr Ns 10073/52 w sprawie uznania Stefana Zawistowskiego za zmarłego. O uznanie za zmarłego wystąpiła żona Marta. Sąd datę śmierci Stefana Zawistowskiego ustalił na 15.04.1945 r. na godzinę 24 w Nordhausen w Niemczech. Obok miejscowości Nordhausen znajduje się obóz koncentracyjny Mittelbau-Dora, gdzie produkowali Niemcy swoje pociski V-2. Czy Stefan Zawistowski był w tym obozie? Myślę, że żona miała jakieś dokumenty podając akurat to miejsce śmierci. Postanowienie o uznanie za zmarłego pochodzi z roku 1953, gdzie podane zostało miejsce śmierci Nordhausen, żona Marta zmarła 17.11.1968 r., dziwi więc umieszczenie na nagrobku obozu koncentracyjnego Gross Rosen jako miejsca śmierci. Czyżby rodzina w chwili wystawiania nagrobka miała jakieś nowe, nieznane dotąd informacje dotyczące miejsca i daty śmierci?
Wiedza dotycząca niemieckich obozów koncentracyjnych i ich ofiar ciągle przyrasta. Wyszukiwarka portalu internetowego www.straty.pl ostatnio pokazała zaskakującą informację dotyczącą Stefana Zawistowskiego. Wg tego portalu Stefan Zawistowski urodził się 17.12.1897 r., data śmierci podana jest jako 21.07.1945 r. Wynika z tego, że Wiceburmistrz Augustowa Stefan Zawistowski przeżył obóz koncentracyjny i doczekał zakończenia II wojny światowej. Najprawdopodobniej, jak wielu jego rodaków, zmarł kilka miesięcy po wyzwoleniu z obozu z wycieńczenia i chorób. Potwierdzają to dokumenty znajdujące się w Archiwum w Arolsen, gdzie zgromadzone są akta dotyczące obozów koncentracyjnych z całej Europy. Wynika z nich, że Stefan Zawistowski zmarł 21.07.1945 r. w Sülzhayn w powiecie Nordhausen w Turyngii. Jako przyczynę śmierci podano gruźlicę płuc. Pochowany został na cmentarzu najprawdopodobniej w Sülzhayn, numer grobu 314/31.
Tyle wiadomości o Wiceburmistrzu Stefanie Zawistowskim, jeżeli ktoś z czytelników posiada informacje dotyczące tej sprawy proszę o kontakt: Zbigniew Kaszlej, tel. 728550940