Augustowskie obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy AK
W 2026 roku po raz drugi Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie wraz z augustowskim kołem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej podjął się organizacji obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej w Augustowie.
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej został ustanowiony ustawą z dnia 9 lutego 2025 r. i obchodzony jest 14 lutego – w rocznicę przekształcenia w 1942 r. Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową, największą podziemną armię w okupowanej Europie, działającą w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego.
Tegoroczne obchody zaplanowano na dwa dni – 11 i 14 lutego.
Organizatorzy wydarzenia
Uroczystości 11 lutego miały szczególnie podniosły charakter dzięki zaangażowaniu Oddziału IPN w Białymstoku, Powiatu Augustowskiego oraz żołnierzy Wojska Polskiego. Rangę obchodów potwierdziła liczna obecność Augustowian oraz gości spoza naszego miasta.
Sygnatariuszami zaproszenia na uroczystości byli:
- dr hab. Krzysztof Sychowicz – Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku,
- Piotr Rusiecki – Starosta Augustowski,
- ks. kan. Wojciech Jabłoński – Proboszcz Parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Augustowie,
- Danuta Kaszlej – Prezes Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie.
Nad sprawnym przebiegiem wydarzenia czuwała Monika Baczar – Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Białymstoku, wraz z Magdaleną Dzienis-Todorczuk oraz Markiem Kawczyńskim, a także Zbigniewem Kaszlejem – Prezesem koła ŚZŻAK w Augustowie.
Edukacja jako fundament obchodów
Pamięć historyczna nie rodzi się z przypadku – wymaga rozmowy, wiedzy i refleksji. Uroczystości poprzedziła szeroka akcja edukacyjna w augustowskich szkołach średnich. Edukatorzy Klubu Historycznego im. AK oraz Biura Edukacji Narodowej IPN przeprowadzili 28 godzin lekcyjnych w 18 klasach trzech szkół. W zajęciach o Armii Krajowej uczestniczyło blisko 500 uczniów.
Wsparcia tej inicjatywie udzielili Starostowie Augustowscy – Piotr Rusiecki i Wojciech Szczudło, a o organizację zajęć zadbali dyrektorzy szkół: Barbara Koronkiewicz, Elżbieta Buziuk, Anna Sus-Cilulko, Grzegorz Augusewicz oraz Urszula Maksimowska. Dyrekcja Augustowskiego Centrum Edukacyjnego udostępniła aulę na inaugurację obchodów.
Aula pełna pamięci
11 lutego aula Augustowskiego Centrum Edukacyjnego wypełniona była po brzegi.
Wyjątkowego charakteru wydarzeniu nadawała obecność sztandaru Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej – Koło Augustów, prezentowanego przez żołnierzy 1. Augustowskiego Batalionu Saperów.
Podziękowania skierowano do ppłk. Adama Goździka – dowódcy batalionu – oraz kpt. Jakuba Wasilewskiego i żołnierzy jednostki za wsparcie i godną oprawę uroczystości.
W kontekst historyczny wydarzenia wprowadzili:
- dr hab. Krzysztof Sychowicz – przedstawiając ciągłość tradycji patriotycznej od Powstania Styczniowego do Armii Krajowej,
- Danuta Kaszlej – prezentując internetową “Bazę Grobów Powstańców Styczniowych”,
- Marek Kawczyński – przybliżając postać mjr. Antoniego Karpa „Jarząbka” (1898–1942).
Hołd weteranom na augustowskim cmentarzu
Dalsza część obchodów odbyła się na cmentarzu parafialnym w Augustowie.
Odrestaurowane przez Oddział IPN w Białymstoku groby mjr. Antoniego Karpa – Komendanta Obwodu Augustów Armii Krajowej – oraz ppor. Jakuba Sturgulewskiego – Powstańca Styczniowego – zostały uroczyście oznaczone.
Groby oznaczyli:
- dr hab. Krzysztof Sychowicz – Dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku,
- Danuta i Zbigniew Kaszlejowie – reprezentujący Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie.
Poświęcenia pomników dokonał ks. kan. Wojciech Jabłoński.
Asystę honorową zapewnili żołnierze 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego. Dowódcę pułku, płk. Pawła Ganderę, reprezentował mjr Jerzy Kładziński.
Delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze także na Kwaterze Obrońców Ojczyzny przy pomniku Żołnierzy AK a także Sybiraków, w związku z rocznicą pierwszej deportacji w głąb Związku Sowieckiego.
Odwiedzono również groby Franciszka Niedźwieckiego – żołnierza AK i WiN, organizatora struktur ŚZŻ AK w Augustowie – oraz weteranów Powstania Styczniowego: Józefa Jagłowskiego, Andrzeja Łapińskiego i Anieli Miłowickiej.
Bohaterowie uroczystości
Uroczystość 11 lutego 2026 r. połączyła pamięć o Żołnierzach Armii Krajowej i Powstańcach Styczniowych – pokoleniu, które stanowiło dla żołnierzy AK wzorzec patriotyzmu i wierności Ojczyźnie.
Jakub Sturgulewski, był jednym z trzydziestu dwóch mieszkańców Żarnowa, którzy wzięli udział w Powstaniu Styczniowym. W nocy z 18 na 19 maja 1863 r. przystąpił w grupie czternastu Żarnowian do oddziału płk. Józefa Konstantego Ramotowskiego ,,Wawra”, mającego swój obóz na uroczysku Kozi Rynek.
Liczący w szczytowym okresie ok. 600 powstańców oddział operował na terenach guberni augustowskiej i grodzieńskiej do września 1863 r. Represje po powstaniu nie ominęły uwięzionego przez Rosjan Jakuba Sturgulewskiego.
Po odzyskaniu niepodległości, zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 1919 r., podobnie jak wszyscy weterani powstań narodowowyzwoleńczych nie posiadający dotychczas stopnia oficerskiego, otrzymał on honorowy stopień podporucznika Wojska Polskiego. Jakub Sturgulewski zmarł w 1928 r. i spoczął na cmentarzu parafialnym w Augustowie.
Antoni Karp urodził się w 1898 r. w Jastrzębnej (pow. Augustów). We wrześniu 1918 r. przedostał się do Warszawy, gdzie rozpoczął kurs instruktorski Polskiej Organizacji Wojskowej. 4.11.1918 r. wstąpił do Wojska Polskiego. Brał udział w rozbrajaniu Niemców w Ostrowi Mazowieckiej i Zambrowie.
Jako żołnierz Wojska Polskiego został przydzielony do 2. kompanii 9. Pułku Piechoty Legionów. Uczestniczył w odsieczy Lwowa oraz w wojnie polsko-bolszewickiej. Za zasługi w starciu pod Plusami (13.09.1919 r.) Antoni Karp został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej został bezterminowo urlopowany, a następnie przeniesiono do rezerwy. Po zdaniu niezbędnych egzaminów rozpoczął pracę jako nauczyciel. Był pedagogiem w szkołach w Skieblewie, Tobyłce, Biernatkach oraz Augustowie. W 1931 r. rozpoznano u niego gruźlicę.
Udział A. Karpa w wojnie obronnej we wrześniu 1939 r. nie został potwierdzony. Pod okupacją sowiecką i niemiecką zaangażował się w konspiracyjną działalność niepodległościową pod pseudonimem ,,Jarząbek”.
Od maja 1942 r. do lutego 1943 r. pełnił funkcję komendanta Obwodu Augustów białostockiego okręgu Armii Krajowej.
Został awansowany na kapitana ze starszeństwem z dnia 11 listopada 1942 r. Pośmiertnie otrzymał awans na stopień majora. Za działalność konspiracyjną podczas II wojny światowej został odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Antoni Karp zmarł na skutek choroby 9 lutego 1943 r. i spoczął na cmentarzu w Augustowie. 
Wspólnota pamięci
W uroczystościach uczestniczyły rodziny żołnierzy Armii Krajowej, uczestników Powstania Styczniowego oraz zesłańców.
Szczególnym znakiem ciągłości pamięci była obecność przedstawicieli Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej – Koło Augustów z Prezesem Zbigniewem Kaszlejem oraz Związku Sybiraków – Oddział w Augustowie z Barbarą Czartoszewską i Anną Jakucewicz na czele.
Obecni byli przedstawiciele władz samorządowych:
- Bogdan Dyjuk – Członek Zarządu Województwa Podlaskiego,
- Piotr Rusiecki – Starosta Augustowski,
- Wojciech Szczudło – Wicestarosta Augustowski,
- Radni Powiatu Augustowskiego: Alicja Dobrowolska, Elżbieta Puczyłowska, Mieczysław Sobolewski, Jarosław Szlaszyński oraz Marek Dobkowski,
- Mirosław Karolczuk – Burmistrz Augustowa,
- Dariusz Ostapowicz – Przewodniczący Rady Miejskiej w Augustowie,
- Radni Miasta Augustowa: Adam Chmielewski, Monika Krupińska, Jolanta Roszkowska,
- płk Jarosław Kowalewski – radny Miasta Suwałki,
- Anna Jastrzębska – Dyrektor Augustowskich Placówek Kultury wraz z pracownikami.
Uroczystość zaszczycili również:
- płk SG Wojciech Bartoszewicz – Komendant Placówki Straży Granicznej w Augustowie,
- insp. Adam Brodowski – Komendant Powiatowy Policji w Augustowie,
- st. kpt. Michał Olszewski – Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Augustowie,
- Mariusz Kimszal – Nadleśniczy Nadleśnictwa Augustów wraz z pracownikami,
- Janusz Bonarski – Naczelnik Urzędu Skarbowego w Augustowie,
- Aleksandra Czerobska – kierująca Domem Pamięci Obławy Augustowskiej,
- Dyrektorzy i nauczyciele augustowskich szkół, młodzież oraz licznie zgromadzona społeczność Ziemi Augustowskiej.
14 lutego – zaproszenie
14 lutego odbędzie się wędrówka historyczna śladami Żołnierzy Armii Krajowej – od Domu Turka, miejsca męczeństwa AK-owców, po mogiły żołnierzy Armii Krajowej w Augustowie i Szczebrze. Przewodnikami będą Danuta i Zbigniew Kaszlejowie.
Zaproszeni są wszyscy, którym bliska jest historia naszej ziemi.
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej w Augustowie jest wyrazem wspólnej troski o zachowanie pamięci historycznej oraz oddania należnego hołdu bohaterom walk o wolną i niepodległą Polskę.
Pamięć to nasz obowiązek. 🕯️
Danuta Kaszlej, Prezes Klubu Historycznego im. Armii Krajowej w Augustowie
Biogramy opracowane przez Oddział IPN w Białymstoku
Fot. Karol Prymaka, IPN Białystok, Anna Gryza-Aneszko/Polska Press
